Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Rondvaart Uitgaan in Den Haag Links
Trekvlietplein

De Rozenburg Fabriek
Versie van : 12 januari 2009

 

Venestraat

Venestraat 17

Wagenstraat

Zwetstraat (Dintelstraat)

 

Deze porselein fabriek is geopend omstreeks 1883 in de Boekhorststraat. De oprichter was een Duitser die naar Den Haag was getrokken. Dat was niet uniek. De stad trok veel nieuwe bewoners uit binnen- en buitenland in de periode 1850 / 1914. Den Haag groeide aan alle kanten over de Singelgracht heen. Het was de periode van de Neo-bouwstijlen, Eclectisisme en de Jugendstil/Art Nouveau (waarbij in Den Haag ook de Oostenrijkse variant Sezession zeer populair was) en een de combinatie van deze stijlen ("Overgangsarchitectuur" genoemd).

Al in 1885 werd de ruimte aan de Boekhorststraat te krap en moest de fabriek verhuizen naar de rand van de stad en kwam terecht bij de Zuid West Singelgracht (het huidige Buitenom).

Daar kreeg de fabriek de naam die nog steeds beroemd is, ze werd genoemd naar de buitenplaats "Rozenburg", niet te verwarren met het landgoed dat bij Loosduinen ligt (Oud-Rozenburg) !

De firma Rozenburg werd wereldberoemd dankzij het porselein en aardewerk, maar in Den Haag (en omstreken) verschenen dankzij de opkomst van het Art Nouveau (na 1895) ook steeds meer tegeltableaux, waarvan er enkele in deze stad bewaard gebeleven zijn. Hier ziet u een paar foto's van die tableaux (stuk voor stuk prachtige exemplaren).

De opmars van Rozenburg begint in 1884 met het aantrekken van de architect T.A.C. Colenbrander (1841-1930). Hij heeft de basis gelegd voor de vernieuwingen binnen de Nederlandse aardewerknijverheid. Colenbrander zou gedurende een periode van vijf jaar het gezicht bepalen van het sieraardewerk van Rozenburg dat zowel qua vorm als versiering volstrekt nieuw was.

Colenbrander heeft zijn ideen voor de vernieuwing opgedaan in 1867 tijdens de Wereldtentoonstelling in Parijs. Het grote pluspunt van die wereldtentoonstellingen was dat het mooiste van alle werelddelen op n lokatie te bezichtigen was en dat jonge artistieke mensen er volop inspiratie konden opdoen.

 

L. Simons karakteriseerde het werk van Colenbrander als volgt in 1888 :

'(...) [een] wild en woest bacchanaal van opspringende en terugwijkende tinten, die daar neergeworpen zijn op de mooiglanzende vlakken: een groen rood, een opflitsend groen, een schaterend geel, een stroef in zichzelf gekeerd bruin, en, tusschen deze rustend een ernstig grijs, een vriendelijk lichtgroen, een innig verleidelijk, kussend roomgeel (...)'.

 

Jurriaan Kok werd in 1895 directeur en bleef dat tot 1913, toevallig was dat ook de bloeitijd van de Art Nouveau. Er is in Den Haag een straat naar deze man genoemd.

De fabriek maakte schitterende spullen, maar het meeste daarvan was sier aardewerk en porselein. Het werd niet 'gebruikt', maar neergezet en was dan ook niet (snel) aan vervanging toe.

De Art Nouveau was over haar hoogtepunt heen in 1914 en bovendien lagen de prijzen van het aardewerk vrij hoog.

Mede hierdoor daalde de verkoop en bij aanvang van de eerste Wereld Oorlog werd Rozenburg gesloten. Op de plaats waar de fabriek gestaan heeft kwam een belastingkantoor. Een gebouw dat in 2004 is afgebroken en waar 2006 nieuwbouw gaat verrijzen dat als projectnaam "Rozenburg" heeft gekregen.

Op deze pagina enkele voorbeelden van het Roozenburg tegelwerk.

O.a. "De Drie Hoefijzers" op de onderste foto hiernaast (links). Dit was het Kantoor van een Bierbrouwerij met die naam. Het pand staat op de hoek van de Zwetstraat en de Dintelstraat.  Op het tegeltableaux zien we drie hoefijzers, de hop-plant en Gerst aren. Het bedrijf heeft hier tot kort voor de tweede wereldoorlog gezeten. Binnenkort wordt het fraaie pand uit 1912 op geknapt.


Op de foto daarboven de koepel van een karakteristiek pand aan de Wagenstraat (nr. 72). In dat pand was een verzekeringsmij. gevestigd (De Eerste Hollandsche Levensverzekerings-Bank). Een Amsterdamse maatschappij met een hoofdkantoor aan de Keizersgracht/Leliegracht (aldaar). Het Amsterdamse hoofdkantoor (een spierwit Jugendstil pand van maar liefst 6 etages hoog) is afgebeeld in het Roozenburg tableau van Wagenstraat 72.


Op de foto daarboven Wagenstraat 79. Dat was het pand van het Flora Theater. Het is in typisch Haagse Jugendstil opgetrokken en ook hier vertellen de tableaux over het verleden van het pand. We zien maskers en muziekinstrumenten.

Het gebouw is in 1909 in slechts 80 dagen (minder dan 3 maanden) gebouwd ! Beroemdheden als Louis Davids en Louis Bouwmeester traden er op. Na de oorlog werd Flora een bioscoop. Dat bleef het tot 1976 (de laatste 9 jaar als 'erotische' bios). Nu is er een Chineze meubelzaak (in) gevestigd.


Boven het tableau van Flora staat een foto van de Voormalige Landsdrukkerij aan de Fluwelen Burgwal. Nog voor de demping van de Pauwengracht werd daar de Landsdrukkerij gevestigd. In 1910 verrees nieuwbouw die er voor een gedeelte nog staat. De (latere) Staatsdrukkerij heeft tot 1989 van het pand gebruik gemaakt. Thans is in dit pand onder andere de ingang van een grote parkeergarage.

De gevel is nog grotendeels in tact. Evenals het prachtige Rozenburg tegelwerk. We zien de tekst "Algemeene Landsdrukkerij" en het rijkswapen van Nederland. De ontwerper van het gebouw (Rijksbouwmeester D. Knuttel) ontwierp ook het Hoofdpostkantoor van Roermond en op dat gebouw zit een vergelijkbaar Rozenburg tableau (zie laatste foto op deze pagina).


Op de foto daarboven een deel van de gevel van een pand aan de Venestraat 17/19. Hier zat vanaf 1905 Modehuis "(de) Duif". Architect van het gebouw was W. Molenbroek, vooral bekend geworden als de architect van het "Witte Huis" in Rotterdam. De Rozenbrug tableax op dit bijzondere pand zijn zeer kleurrijk.

In 2007 is de historische voorgevel (van glas) in ere hersteld. Kort na de Tweede Wereldoorlog was deze ingrijpend gewijzigd. Het wordt weer schitterend!

In het voorjaar van 2007 zal de modeketen "H&M" van het pand gebruik gaan maken.


De foto daarboven laat het portiersgebouw van de Gemeentelijke Gasfabriek zien. Thans zit de 'Gemeentelijke Veegdienst' op het voormalige fabrieksterrein.

Het poortgebouw en de overgebleven panden van de Gasfabriek stammen uit 1907. De architect was Schadee, die in zijn werk van die tijd vaak Jugendstil en de stijl van Berlage met elkaar combineerde. Zo ook in dit geval.

Het tegelwerk van Rozenburg is uit datzelfde jaar.


 

"Mercurius" Noordeinde

De foto hierboven heb ik in 2005 gemaakt in het oudste kantoorpand van Den Haag, "Mercurius" aan het Noordeinde. Het pand is in 1901 gebouwd naar ontwerkp van de architecten Z. Hoek en J.T. Wouters. Het is een bijzonder Jugendstilpand, waarin ook veel staal is verwerkt. Veel van het metaal werd geleverd door een andere beroemde Fabriek uit Den Haag : Enthoven.

Aan de buitenzijde van het pand zijn veel van de Rozenburg Tableaux beschadigd. Het is te hopen dat men deze toch nog kan herstellen. In het pand bevinden zich thans 2 winkels en 28 apartementen !


Hieronder nog een foto van typisch Rozenburg tegelwerk. Deze tableaux zijn te vinden aan de Frederik Hendriklaan 20/32, waar de heer N.W. Bennema omstreeks 1906 een apotheek begon.

Daaronder tegelwerk van "De Landbouw", te vinden aan de Beeklaan.

Vervolgens Station Haarlem HS (1908) en het Giro kantoor te Roermond

Statenkwartier

SHIE (externe link) Stichting Haagsch Industrieel Erfgoed

eXTReMe Tracker