Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Rondvaart Uitgaan in Den Haag Links
Drie hoekjes

 

Het (Oude) Centrum

Poorten in Den Haag

 

 

 

 

 

(Zet cursor op plaatje voor de locatie)

Koningspoort

 

 

Zoals u wellicht ook op andere pagina's op deze site hebt lezen is Den Haag nooit een "vestingstad" geweest, zoals bijvoorbeeld Amsterdam, Utrecht, Amersfoort en Leiden. De reden hiervan is dat de machtige oude(re) steden van Holland niet wilden dat Den Haag stadsrechten kreeg.

Den Haag had echter net als steden twee burgemeesters en Den Haag had bierbrouwerijen en die vond je verder alleen in steden. Het was dus geen stad, maar het was ook geen dorp.

Het heeft tot de Franse overheersing geduurd alvorens Den Haag officieel een "stad" werd (1806)

Wel kreeg Den Haag tot twee maal toe toestemming om stadsmuren te bouwen.

De eerste keer (omstreeks 1560) werd het geld dat was ingezameld echter gebruikt voor de bouw van het Raadhuis.
De tweede keer, in 1612 had men het geld nodig voor herstelwerkzaamheden (opstand tegen Spanje) en werd 'slechts' een verdedigingssingel aangelegd.

Den Haag is daarom nooit omgeven door stadsmuren. Hoge muren stonden echter wel rond het kasteel. Er waren daar ook imposante poorten te vinden, zoals de Gevangenpoort en de (in 1861 afgebroken) Spuipoort. Ik kom hier verderop nog even op terug.

Europese reizigers die Den Haag in de Gouden Eeuw bezochten verbaasden zich over het gebrek aan muren. Het dorp had immers de omvang van een (flinke) stad, maar was onbeschermd tegen aanvallen van buitenaf. Dat was in het Europa van die tijd zeer uniek en bleek tijdens de onafhankelijkheidsoorlog tegen Spanje ook èrg handig voor Spanjaarden en Geuzen die proletarisch wilden "winkelen".

Oude Molstraat
Koningspoort

Nieuwe Molstraat

Gevangenpoort

Huygenspoort
Huygenspoort (18e eeuw)

 

Den Haag bezat wel enkele poorten die 's nachts gesloten konden worden. Deze poorten bevonden zich bij, onder en tussen woningen. Enkele van deze poorten (die toegang geven tot tuinen en 'achterhuizen' bestaan nog. De Koningspoort (foto hier linksboven) stamt uit de 15e eeuw. Hij is omstreeks 1420 gebouwd. Achter deze poort lagen grote tuinen, veengronden en de duinen. Hij stond lang aan de rand van de stad. Via een pad kon men een poort aan het Noordeinde bereiken. 

In 1620 was de Haagse Singel(s)gracht gereed. Deze verdedigingsgracht -op aanraden van Prins Maurits gegraven- lag om het dorp heen. Op de bruggen over het water stonden prachtig mooie sierpoorten. Hiervan is er helaas geen één meer over.

Ook op de huidige "Parkweg" (toen Nachtegaalspad) stond, in de 17e eeuw, een toegangspoort ingeklemd tussen de bestaande woningen.

Bij de Prinsessegracht stond al sinds de 15e eeuw een stevige stadspoort, de Bospoort. Bij deze poort waren zelfs enkele muren te vinden.


Bospoort

Nachtegaalspad
Nachtegaalspad

 

Deze muur, van 2m15 hoog en 1 steen dik, was in 1460 gebouwd op bevel van Philips de Goede (Philips van Bourgondië). Hij diende er niet voor om vijanden buiten te houden, maar om te voorkomen dat inwoners van Den Haag het Haagse Bos in gingen om er (illegaal) te jagen en hout te hakken. De Poort heette heel toepasselijk Bospoort. Er zaten grote zware eikenhouten deuren in.

[zie Geschiedenis van Den Haag].

Ook bij het Kortebos (Kleine Bos) was heel lang een poort te vinden. Dit bos was na 1400 omgeven door muren en grachten. De muren en de grachten zijn verdwenen net als de bomen van het Kortebos, wat bleef was de naam "Kortenbos". Het is een buurt in het centrum van Den Haag (sinds de jaren '80 staat er wel een kunstwerk in de vorm van een poort ! vlak achter de Westermolens)

Aan het begin van de Scheveningseweg stond vanaf de 18e eeuw ook een soort stadspoort, de Huygenspoort. Deze poort bestaat nog steeds, maar is verplaatst naar de Kerkhoflaan. De poort bestaat uit drie pilaren met daartussen twee Gietijzeren hekken die afgesloten konden worden. Bij deze poort werd tol geheven. Wanneer je over de Scheveningse weg naar Scheveningen wilde moest je betalen. Scheveningse vissers konden echter tolvrij de poort passeren wanneer zij hun vis gingen verkopen in de stad.

Het Hof
Terwijl Den Haag zelf geen muren bezat, was het paleis van de Graaf tussen 1300 en 1620 wel omgeven door dikke muren en (tot circa 1830) brede grachten.

Om bij het Buitenhof te komen moest men door de Gevangenpoort. Die poort heeft tot het begin van de 19e eeuw ook dienstgedaan als gevangenis.

Aan de andere kant van de Hofvijver (ongeveer op de hoek van de Korte en Lange Vijverberg) stond tot circa 1600 een soortgelijk poortgebouw. Deze poort gaf toegang tot de "doelen" (een schietterrein). De gevangenpoort bestaat (gelukkig) nog, ondanks het feit dat vele gemeente besturen het gebouw hebben willen afbreken (omstreeks 1920 voor het laatst). Poorten bij de Halstraat en de voormalige Hofsingel zijn verdwenen.

Wanneer men (in het verleden) door de Gevangenpoort op het Buitenhof was aangekomen, moest men de stadhouderspoort (1550) passeren om op het Binnenhof te komen. In 1634 werden de Maurits- en Binnenpoort gebouwd. Vanaf dat moment mocht alleen de Stadhouder zelf nog van de stadhouderspoort gebruik maken. De muren rond het Binnenhof waren toen verdwenen en er was een "Stadhouderlijk paleis" voor in de plaats gekomen. Net als het niet is toegestaan om het terrein van Huis ten Bosch op te wandelen, was ook het Binnenhof vanaf 1634 verboden terrein voor onbevoegden.

Het stadhouderlijk paleis bestaat nog steeds. Het wordt tegenwoordig onder andere gebruikt door de leden van de eerste kamer (en het groot dictee der Nederlandse taal van de NOS).

De overige vestingwerken en grachten van het oude hof zijn vrijwel verdwenen, zoals die rond de, eveneens afgebroken, Spuipoort.
In de 18e eeuw werd nog wel een laatste poort aan het complex toegevoegd, de zogenaamde Hofpoort. Tegenwoordig maakt deze poort deel uit van de nieuwbouw van de tweede kamer.

In 2012 vond men bij werkzaamheden (Korte Vijverberg) restanten van de 16e eeuwse Uiterste- of Houtpoort. Het zou mooi zijn als men de contouren van die poort in de bestrating zichtbaar zou maken, zoals dat ook gebeurd is met de Spuipoort.


Restanten van de Uiterste- of Houtpoort

 

Aan de (Plein) buitenkant van het Binnenhofcomplex (tussen Binnenhof en het voormalige "ministerie van Koloniën")  bevindt zich nog een poort. Dit is waarschijnlijk een "waterpoort" geweest, want hier lag tot de 17e eeuw de slotgracht. De poort bevindt zich achter een hek en is dus niet bereikbaar voor het publiek

Ook zijn er her en der in het oude Stadscentrum van Den Haag poorten te vinden. Poorten die toegang geven tot woonhofjes, tuinen, stadsparken en steegjes (zoals het Achterom). 

Sinds 2003 is er een nieuwe poort in de stad bij de Driehoekjes

Boterpoort Lange Voorhout

Huygenspoort

Haagse Verdedigingswerken

Middeleeuwse Stadsmuren in Nederland

Stadspoorten in Nederland

Externe Links

Stadspoorten van Schoonhoven
In Den Bosch hersteld men de Vestingwerken