Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Rondvaart Uitgaan in Den Haag Links

Het (Mooie) Centrum
De (Haagsche) Passage

Passage:
Architect(en) :
Oorspronkelijk : H. Wesstra jr. & J.C. van Wijk
Uiteindelijk : H. Rieck & H. Moreaux
Bouwjaar : 1882-1885
Stijl : Neo-Renaissance

Rijksmonument

Uitbreiding uit 1928-1929:
Architect(en) : J. Duijnstee
Stijl : expressionisme

Algehele restauratie : 2001 / 2007



Mei 2006

 

Nieuwe Haagse Passage

 

 

De Haagsche Passage is een schitterende, meer dan 120 jaar oude, (overdekte) winkelstraat in het hart van de stad. Samen met het (in 2005 gerestaureerde) Hotel des Indes, het voormalige Departement van Justitie a/h Plein en Station Holland Spoor is de Passage één van de mooiste 19e eeuwse pronkstukken die de stad nog rijk is.  

Nu de restauratie van de bovenste etages klaar is stokt de adem soms in de keel. Het is héél erg mooi geworden!! Eigenlijk valt de derde arm, die uit de jaren '20 stamt, nu wat uit de toon !

in april 2008 heeft de Passage (terecht) een belangrijke prijs gewonnen. De NWR vindt de Passage een authentiek winkelmonument, dat door zijn historie, schoonheid en grandeur internationale allure heeft. 

 

Tot het eind van 18e eeuw, begin 19e eeuw moesten voetgangers de (vieze) straten (vaak zonder trottoirs/stoepen) nog delen met ruiters, koetsen en (hand)karren. Er bestonden wel wat winkels, maar de meeste goederen werden op markten gekocht. Een Haags voorbeeld van een oude winkelstraat is de Halstraat, in de 17e eeuw is dat de eerste Haagse winkelstraat waar geen wagens kunnen komen.

Eind 18e eeuw komen in Parijs steeds meer echte winkels en ontstaan diverse smalle winkelstraten en als die straten dan ook overdekt worden om het publiek te vrijwaren van weer en wind is de passage (of galerie) geboren. De passage was voor de gewone man (vrouw), de Galerie was meer voor de "Beau Monde".

Het is 1799 (de tijd van Napoleon) als in Parijs de eerste winkelpassages worden gebouwd : De Passage des Panorama's en Passage du Caire (genoemd naar Cairo, Egypte). Deze en andere oude Parijse passages zijn vaak smalle steegjes (niet veel breder dan 3 tot 4 meter) die bestaan uit enkele winkels met daarboven een halve etage (woon- en/of opslagruimte).

Ooit had Parijs 130 van die passages, nu zijn er nog maar 20 over. Een opvallende toegangspoort ontbreekt vaak. Ze worden afgesloten met een éénvoudig hek.

De Passage des Panorama's had twee ronde torens bij het begin van de straat staan met daarin twee panorama's (schilderijen vergelijkbaar met het beroemde Panorama van Mesdag in Den Haag).

In 1823 werd het in Parijs verplicht gesteld om bij de aanleg van wegen ook trottoirs toe te voegen en enkele decennia later krijgt Parijs zijn beroemde boulevards. De winkels verhuizen vervolgens van de smalle passages naar de brede Boulevards en de eerste warenhuizen (Bazars) ontstaan. In Parijs eindigt daarmee omstreeks 1860 het tijdperk van de (kleine) passages. In de rest van Europa begint men echter dan pas grote Passages neer te zetten. In Italië worden ze "Galleria" genoemd en in België soms "Gallerij".

Het Italiaanse Genua heeft de Galleria Giuseppe Mazzini en Napels de enorme Galleria Umberto I (1887) Dit is waarschijnlijk de grootste (19e eeuwse) Passage ter wereld.

Ook in Brussel zijn in de 19e eeuw enkele Passages gebouwd. De grootste is de St. Hubertuspassage of St. Hubertusgallerij (1846). Het is de oudste nog bestaande winkelpassage buiten Frankrijk (foto's verderop op deze pagina).

De eerste Passage van Brussel (1820) was de Passage de la Monnaie, bij het Muntplein. Die passage werd helaas gesloopt toen de metro werd aangelegd.

In Rotterdam is in 1878 een 100 meter lange Passage gebouwd tussen de Korte Hoogstraat en de Coolsingel (tot 1914 een echte singel met water). Deze passage, met een zeer bijzonder poortgebouw aan de Coolsingel, heeft het bombardement van 14 mei 1940 niet overleefd.

Andere passages stonden in Zandvoort (1885, afgebroken door de Duitsers in de oorlog) en.... Amsterdam (1883, tussen de Nieuwendijk en Frederik Hendrikkade). Het was een prachtig mooie passage. Van buiten en van binnen een kunstwerk.

Die Amsterdamse passage (Gebouw Mercurius) bestaat nog, maar anno 2012 is het een Albert Heijn en dat is toch wel even schrikken.

Den Haag had in 1878 al een kleine Galerij gekregen in schitterende Neo-Renaissance stijl, deze hoorde bij Hotel Central aan de Korte Poten (deze is al afgebroken in 1915), maar er werden plannen gemaakt voor een grotere Passage met drie zij-armen.  De Brusselse St. Hubertusgallerij diende (duidelijk) als voorbeeld. Omdat geen enkele Nederlandse Bank geld voor de bouw van de Passage wilde lenen is het ook een Brusselse Bank geweest die als financier optrad.

Het was niet de enige passage in Den Haag, ik noemde al even de Galerij van Hotel Central uit 1878 aan de Lange Poten. 

Hotel Central Den Haag

In de jaren '70 van de 20e eeuw werd door het doortrekken van oude winkels (waaronder die van Pander) de Panderpassage gecreeerd (Weversplaats, Wagenstraat). Die doorbraak is al weer verleden tijd. In de voormalige Panderpassage zitten nu kleding zaken, waaronder H&M. De Passedena was ook zo'n passage uit de 20e eeuw. Die bestaat nog maar gedeeltelijk en is opgenomen in Winkelcentrum Haagsche Bluf.

Hieronder een foto van de verdwenen Passage van Rotterdam.

De "Haagsche Passage" was in 1885, na de totstandkoming van de eerste twee armen, circa 150 meter lang. Op het punt waar de twee (thans drie) armen van de Passage samenkomen bevindt zich een rond binnenplein, onder een 13-delige glazen koepel met een doorsnede van 14 meter. 

Het gedeelte tussen het Buitenhof en het plein is 80 meter lang en 7 meter breed, het gedeelte tussen het plein naar de Spuistraat is 60 meter en 6 (!) meter breed. De twee armen van de Passage liggen niet in elkaars verlengde, maar er zit een knik in. Dat is geen toeval. Doordat het einde van de Passage niet zichtbaar is, is de aandacht van het publiek niet op het eind van de Passage, maar op de winkels gericht.

 

"In de gebogen Passage weet men van geen verte en geen einde en het zijn de kleine, bekoorlijke en gevarieerde winkels die het oog onafgeleid trekken van de Winkelende vrouwen die het oog, evenzo afgeleid, trekken van de man voor wie zelfs het meewinkelen aldus wordt tot een verfijnd genot"

Bordewijk in 'Haagse Mijmeringen'

Op de foto rechts (april 2008) de voorgevel van de passage van Amsterdam : "Gebouw Mercurius". Dit gebouw werd als winkelpassage geopend in 1883.

Anno 2012 is het een Albert Heijn. Het is zonde van die schitterende passage.
Waar waren de "waakhonden", waar waren de "vrienden van de Amsterdamse Binnenstad" ?

Amsterdam

Brussel

Brussel.

Brussel heeft 7 passages gehad. Daarvan zijn er nog 3 over. De beroemdste is de "Koninklijke St. Hubert galerij (Galeries Royales st. Hubert)". Deze bestaat in feite uit drie armen : de "Konings"- en de "Koninginne Galerij" en de "Prinsengalerij".

Rechts een foto van de Koninginnegalerij. Daarachter ligt de Koningsgalerij.

Deze passage uit circa 1845 diende als voorbeeld voor het oudste deel van de Haagse Passage.

 

Links een foto van de Koningsgalerij te Brussel.

In deze passage van Brussel  ontbreken uithangborden.

De verlichting is er nog klassiek. Dat geldt ook voor het interieur van sommige winkels.

 

Rechts een foto die ik in mei 2008 maakte van de "Prinsengalerij" in Brussel.

Dit wordt ook wel de Kleine Robbe straat genoemd.

Het is een kort zij-arm van de Hubert Galerij. Hij staat haaks op de arm die "Konings Galerij" wordt genoemd. Het is -vergeleken met de twee andere armen- een zeer korte, smalle galerij.

 

 

In verband met de bouw van de Haagse Passage moest een nieuwe doorgang worden gemaakt. De straat (anders dan bijvoorbeeld het geval was bij de St. Hubert Galerij in Brussel) bestond nog niet. Daarbij moesten 39 oude woningen gesloopt worden (onder andere een zgn. exploitatie hofje achter het Buitenhof).

Bij de ingangen bevinden zich twee poortgebouwen. Die aan de Spuistraatzijde is minder rijk gedecoreerd dan die aan de andere kant. Een eigenaar van een huis aan de Spuistraat weigerde namelijk zijn pand te verkopen, waardoor de oorspronkelijke plannen voor een indrukwekkende poort aan die kant niet uitgevoerd konden worden.

De Haagse Passage is één van de laatste klassieke passages die gebouwd zijn in Europa. In Parijs werd de laatste al circa twintig jaar eerder gebouwd.

De passages van Schiedam, Breda en Roosendaal zijn 20e eeuws.

De laatste jaren ontstaan steeds meer moderne varianten. Overdekt winkelen heeft immers vele voordelen, zeker in Nederland.

De 19e eeuwse passages werden opgevolgd de eerste warenhuizen (in Den Haag waren dat de Grand Bazar (eind 19e eeuw aan de Zeestraat, hoek Bazarstraat), het Grand Magasin de la Paix (1906) in de Spuistraat en La Maison de Bonneterie (1913). De Grand Magasin (of Grand Bazar) de la Paix en Maison de Bonneterie zijn gebouwd bij de oude uitgangen van de Passage.

De Bijenkorf durfde het aan om haar gebouw een stuk verder te bouwen (1926, Grote Marktstraat).

De Passage werd in 1928-'29 nog uitgebreid met een derde arm naar de Hofweg.

In 1885 had men al een aanzet gegeven in de zelfde (Neo-Renaissance) stijl, maar omdat de Hofweg pas in de 20e eeuw gecreeërd werd liep die arm dood. Dat 19e eeuwse gedeelte is ook weer afgebroken in 1928. De nieuwe arm zou een iets andere richting opgaan (dat is binnen nog duidelijk te zien) en is daarnaast in een compleet andere stijl (expressionisme) uitgevoerd. De sfeer is daar ook altijd 'anders' dan in de twee oudere zij-armen.

Naast deze derde arm lag tot het einde van de 20e eeuw Bioscoop Passage.  Deze is circa 1990 gesloten en er kwam  een luxe hotel voor in de plaats.

Boven de winkels in de Passage bevinden zich ook nu nog enkele woningen. Het waren er ooit meer en zullen er in de toekomst ook weer meer worden.

De ruimte van het voormalige hotel Du Passage dat bijna 40 jaar leeg stond is in de periode 2002 / 2004 opgeknapt. Daar opende december 2004 Verwijs één van de grootste boekhandels van Den Haag (in 2012 gesloten).

Met een totaal oppervlak van ca 1.750 m2 verdeeld over drie verdiepingen was het één van de grote publiekstrekkers van de Passage. Een binnentuin van het verdwenen hotel is nu een soort tweede, kleinere, passage geworden. Het heeft zowel historische als moderne onderdelen. Later dit jaar (2013) opent een nieuwe winkel haar deuren in het voormalige hotel. 

In de periode 1959 / 1961 werden heel veel ornamenten verwijderd bij een grote renovatie (er waren stukken naar beneden gevallen, reparatie was toen nog te duur). Eind september 2005 is men begonnen om replica's van de verwijderde ornamenten terug te brengen. Hoe dat er uitziet kunt u op deze site zien, maar natuurlijk veel beter zelf gaan bekijken.

Ook de unieke vloer is in 2006 hersteld. De Passage is weer prachtig !

Men kan de Passage bereiken via drie de drie poorten, maar ook via het zogenaamde 'Achterom', één van de laatste middeleeuwse steegjes van Den Haag. Het Achterom bestond al in de vroege middeleeuwen en bevond zich net buiten de muur rond het Buitenhof. Al in 1356 word gesproken over het Achteromme.

Vanaf de Groenmarkt kon men tot het begin van de 20e (!) eeuw slechts op twee manieren het Binnenhof bereiken. Men kon via de Halstraat òf men liep via het Achterom.

Vanaf 2011 is er gewerkt aan een verlenging van de Passage richting Grote Marktstraat. Deze nieuwe Passage is sinds eind 2014 open. Rijk gevuld met winkels en horeca. 

Situatie sinds (circa) 1955 Met ornamenten, na verbouwing

Andere passages in Nederland

  • Schiedam heeft een passage uit 1932

  • Breda heeft twee passages, waaronder de (korte) Zuidpoort Passage (1935)

  • Roosendaal (Brabant) heeft er één van na de oorlog in Klassieke Italiaanse Stijl (heropening 2007).

Breda
eXTReMe Tracker