Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Rondvaart Uitgaan in Den Haag Links

Haagse Grachten :
Noord Singelsgracht
Kortenaerkade, Hogewal /
Scheveningse Veer, Mauritskade

Versie van : 16-09-15


Meer Foto's van de Haagse Grachten [1]
Meer Foto's van de Haagse Grachten [2]
Meer Foto's van de Haagse Grachten [3]
"Op de Haagse Gracht"





 



De Noord Singelsgracht markeert de "noordelijke" stadsgrens van het oude Den Haag. Met het magnetische noorden heeft dit niets te maken.   De oude straat Noordeinde loopt in Den Haag niet richting het Noorden, maar richting de Noordzee.

Aan deze kant groeide Den Haag al vóór de 19e eeuw over de Singel, net als bij het Groene Wegje, de (latere) Toussaintkade en de Nieuwe Uitleg gebeurde.

Toch is er een verschil tussen al deze uitbreidingen. De Zuid Singelsgracht ging onderdeel uitmaken van het Spui-haven gebied. Hier kwamen huizen aan een kade te staan. Bij de (latere) Toussaintkade stonden theehuizen, omgeven door fraaie tuinen van rijke inwoners van de stad. De Nieuwe Uitleg was een nieuw wijkje dat werd aangelegd voor rijke Joodse families.

Aan de Noord Singelsgracht werden enkele huizen gebouwd bij de doorgaande wegen naar Scheveningen. De Scheveningsebrug (Noordeinde / Scheveningse Zeestraat), en bij de Duinenweg (thans Denneweg).

Deze huizen stonden, ook bij het Noordeinde/Zeestraat, met één kant in het water, zoals dat nog steeds het geval is bij de Frederikstraat.

Hoewel de Singelgracht goed bevaarbaar was en grote schepen helemaal rond konden varen (omdat de weinige bruggen over de Singelgracht stuk voor stuk geopend konden worden) was dit in feite de achterkant van de stad waar niet veel handelsschepen aanlegden.

Er zijn aan deze kant van Den Haag nog steeds wat 18e eeuwse huizen te vinden bij de Zeestraat.

Het gedeelte van de Noord Singelgracht tussen Dr. Kuyperstraat en Scheveningseveer is aan het eind van de 16e eeuw gegraven (1597). Dat was drie jaar voordat Prins Maurits aandrong op het graven van een Verdedigingsgracht om Den Haag (in combinatie met muren, wallen en poorten). Het was oorspronkelijk de bedoeling dat de gracht zou doorlopen naar het Voorhout (tracé van de huidige Parkstraat).

De Rooms Katholieke Kloosterkerk was namelijk door de (protestante) opstandelingen omgebouwd tot Kanongieterij. Kanonnen waren hard nodig in de strijd tegen Spanje en er werden er dan ook veel van gemaakt. Het vervoeren van deze kanonnen over de zanderige wegen van Den Haag was een hels karwei, waarbij waarschijnlijk paarden werden ingezet. Het is echter ook mogelijk dat men de wagens voorzichtig "heuvelafwaards" liet rollen. Dat is mij niet bekend.

Vervoer over water zou echter makkelijker zijn.

Het eerste gedeelte werd gegraven, maar bij het begin van de (huidige) Parkstraat (toen "Nachtegaalspad" genoemd) stopte men. De Kloosterkerk ligt op een oude duintop en het graven van een gracht werd waarschijnlijk te lastig of te duur gevonden.

Men is er nooit aan begonnen. Aan het eind van de 17e eeuw heeft men de Kanongieterij verplaatst [zie Artillerie] en is de Kloosterkerk vervolgens enige jaren gebruikt als paardenstal.

Honderd jaar eerder (juni 1600) had Maurits (dus) aan gedrongen op de aanleg van verdedigingswerken. De diverse grachten aan de randen van Den Haag werden met elkaar verbonden. Hierbij werd veelal gebruik gemaakt van bestaande sloten (die simpelweg werden verbreed). Dat de aansluiting niet altijd goed ging is te zien bij Scheveningse Veer, daar maakt de Noord Singelgracht een vreemde knik. Een soortgelijke, maar ruimere, knik bevindt zich in het stuk tussen Zoutkeetsingel en de Noord Westbuitensingel, vlak voor het punt waar het oude Zwembad t/o de Mauritskade gestaan heeft

Hieronder nog een foto van dat voormalige zwembad. Het is in 2007 afgebroken en vervangen door nieuwbouw in een klassieke stijl.


Tot ongeveer 1920 liep het water van de Noord Singelgracht voorbij het Piet Heinplein door naar de Waldeck Pyrmond- / Emmakade (gedeeltelijk gedempt in de eerste helft van de 20e eeuw) langs de gevelwand van de panden aan de Piet Heynstraat (aan de kant v/d Elandstraat).

Bij de Scheveningseveer stonden koetsen die passagiers van en naar Scheveningen brachten. 

Bij de Scheveningseveer en op de kop van het Noordeinde bevonden zich dan ook veel herbergen en café s. Enkele van die eet- / drink- en slaap gelegenheden hebben nog steeds een horecafunctie. Ze zijn omstreeks 1630 open gegaan.

Tot 1700 was de Hooigracht onderdeel van de Verdedigingssingel, vandaar ook dat de Noord Singelgracht niet langs de Dr. Kuyperstraat doorloopt naar de Koninginnegracht. Na 1700 werd de Hooigracht een 'binnengracht'.

Toen Den Haag omstreeks 1860 over de Singelgracht heen begon te groeien waren er veel bouwmaterialen nodig. Metaal, hout en bakstenen. Metaal werd geleverd door de IJzergieterijen, waarvan Den Haag er enkele binnen de Gemeentegrenzen had staan. De beroemdste waren Enthoven en De Prins van Oranje, maar er waren er nog veel meer.

Bakstenen werden aangevoerd over de grote rivieren. De fabrieken waar ze gebakken werden stonden ver landinwaards. Grote schepen kwamen via de Vliet en de Haag- of Trekvliet Den Haag binnen en leverden hun goederen af bij de bouwplaatsen. Door het verdwijnen van grachten (omstreeks 1904 gingen de laatste binnengrachten dicht) en de sloop van de oude Wagenbrug ontstonden er problemen. De Wagenbrug was sinds de 17e eeuw een ophaalbrug geweest, maar met de komst van meer en meer (paard en) wagens werd besloten deze te vervangen door een hoge vaste brug. Deze brug maakte het ondanks de hoogte onmogelijk voor zeer hoge schepen om voorbij de Bierkade de Zuid Singelsgracht op te varen. Er moesten speciale schepen ontworpen worden (De zogenaamde "Hagenaars") die de Wagenbrug konden passeren. Omdat er aan de andere kant (Zuid Oost Singelsgracht : Uilebomen) nog wel ophaalbruggen lagen konden grote schepen ook die kant op. Boomsluiters ontvingen tol van schepen die die route wilden nemen. Zij sloten de gracht af met een boomstam die pas opzij ging nadat er betaald was. Er is een kade van de Zuid Oost Singelsgracht naar deze beroepsgroep genoemd.

Omdat de nieuwe bewoners van Willemspark en Mauritskade niet zaten te wachten op een constante stroom van grote schepen met bouwmaterialen die voorbij kwamen varen werden de aanwezige ophaalbruggen aan deze kant van de stad na 1860 al vervangen door vaste lage bruggen. De Singelgracht was niet langer een ringvaart. Alleen lage schepen (Westlanders) zonder mast konden nog helemaal rond. De meeste van die lage 19e eeuwse bruggen zijn er nu nog steeds


De Mauritskade is niet vernoemd naar de beroemde Stadhouder, Prins Maurits, maar naar de -jong gestorven- prins Willem Frederik Maurits van Oranje (1843-1850).

Helaas is het voetgangersgebied langs de Mauritskade niet wat stijlvoller aangepakt. De Kerngezond-klinkers zouden deze kade veel meer allure geven, dan de nu gebruikte stoeptegels. 'Klassieke' lantaarns, prullebakken en enkele bankjes zouden de kade eveneens veel goed doen.

Zomer
Winter

Sinds 2010 is de oude brug(leuning) bij de Schelpkade weer goed zichtbaar ! Het is een zeer sierlijk exemplaar !! De Haagse Beek stroomde hieronder (komend vanaf de Nassaukade (thans Nassauplein)) de Singelsgracht in.

Oude Grachten van Den Haag
17e en 18e eeuwse Grachten van Den haag
De Singelgracht

De Alexanderbrug

Zwembad De Mauritskade / Caesarsport

Het Zweedse Huis aan het Zieke

"Hagenaar"

Het Spui

Haagse Grachten

eXTReMe Tracker