Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Rondvaart Uitgaan in Den Haag Links
Dordrecht en Den Briel


(Voormalige) Logementen

der Hollandsche Steden in het oude Centrum
Het bestuur ten tijde van de Republiek

Logement Rotterdam

Logement van Amsterdam (achterzijde)

 

Ten tijde van de Republiek, tot de intocht van de Fransen aan het eind van de 18e eeuw, hadden de Hollandse steden zitting in de 'Staten van Holland'. De steden oefenden directe invloed uit op het regeringsbeleid van de Republiek.  

Minstens viermaal per jaar kwamen afgevaardigden uit de belangrijkste Hollandse Steden (de "Hoog Edel Grootmogende Heren") naar Den Haag, om hun stad in de Staten van Holland en West-Friesland te vertegenwoordigen.

Allereerst stemde de vertegenwoordigers van de Ridderschap (adel) over een voorstel, vervolgens Dordrecht, de oudste en eerste stad van Holland gevolgd door de andere steden. Het kleine Den Briel bracht als laatste haar stem uit. 

Den Haag was officieel geen stad en werd vertegenwoordigd door de Ridderschap. Pas in 1795 werd Den Haag voor het eerst erkent als Stad en kreeg het een eigen stem in de Regering. In 1806 werd Den Haag officieel een stad.

In de 17e eeuw had Den Haag echter nog niets te vertellen. De oude steden maakten de dienst uit.

De vergaderingen duurden meestal enkele dagen en de afgevaardigden konden 's avonds niet terug naar hun eigen stad en zij brachten de nacht dan ook door in een Logement van de eigen stad.

Alle Hollandse steden, zoals als Leiden, Dordrecht, Amsterdam en Rotterdam hadden zo'n logement in Den Haag.

In 1795 kwamen de Fransen. Zij braken de macht der Steden. Afgevaardigden werden niet meer door de magistraten van de steden aangewezen, maar gekozen door het volk.

Wat bleef zijn enkele gebouwen en namen op gevels die ons herinneren aan de oude Republiek.


De Zeeuwse stad Middelburg had al in 1411 een logement in de Hofstad. Ten tijde van de Bourgondische Hertogen was Den Haag wederom het bestuurlijke centrum geworden voor Holland en Zeeland.

Amsterdam had vanaf 1540 een logement in Den Haag. Eerst aan de Plaats. Daar huurden zij een woning (voor 12 Rijnsguldens per jaar) Vuur en licht waren bij die huur inbegrepen (!). Later verhuisde Amsterdam naar een groter logement aan de Hoogstraat. De stad zelf groeide immers snel. De huur was nu 27 Carolus guldens per jaar en iedere maaltijd kostte drie stuivers per persoon. Wijn werd afzonderlijk in rekening gebracht.

Op 1 april 1572 veranderde er veel. De Spaanse Landvoogd Bossu nodigde alle steden uit in Den Haag. Hij had geld nodig om de omstand te bedwingen en hoopte dat van de steden te krijgen. Alleen vertegenwoordigers van Amsterdam en Delft kwamen opdagen. Alle andere steden gingen die dag naar Dordrecht waar zij vergaderden onder leiding van Philips Marnix van st. Aldegonde.
De steden besloten de opstand tegen Spanje te steunen en kozen Willem van Oranje als hun leider.

Na 1577 vestigden de Staten-Generaal en de Staten van Holland zich definitief in Den Haag. Afgevaardigden der Steden logeerden nu in logementen en herbergen die ook voor anderen open waren.

Tijdens en n vergaderingen werd wel eens te veel gedronken en dan spraken sommigen hun mond wel eens voorbij. Zo lekte een plan uit om Lochem te ontzetten. Na 1606 gingen steden logementen voor eigen gebruik huren en/of bouwen. In 1670 werd dit zelfs verplicht. 26 september 1670 om precies te zijn.

Steden lieten vaak prachtige bouwwerken neerzetten die hun macht en rijkdom moesten weerspiegelen.

De heren der steden overnachtten op hun logementen en hadden daar regelmatig grootse feesten. Als er vergaderd moest worden dan mochten de meesten van hen echter niet spreken. Het woord werd gevoerd door Pensionarissen van de Steden. De andere vertegenwoordigers hadden stem-instructies gekregen waaraan niet te tornen viel. Afwijkend stemmen was uit den boze. Wel kon men zijn stem onthouden tot er overlegd was met de bestuurders van een stad. Een beslissing werd op die manier uitgesteld.

Dit kon vanzelfsprekend zeer verlammend werken. Het nemen van beslissingen was een langdurige gebeurtenis, waar vooral in tijden van economische problemen veel weerstand tegen begon te ontstaan bij het gewone volk.

 

Rotterdam

Rotterdam bezat in de eerste helft van de 17e eeuw een paar kamers in een huis aan Oostzijde van het Spui, de levensader van Den Haag. In 1650 verhuisde de afgevaardigden van Rotterdam naar het Plein. In 1728 werden enkele huizen naast het logement gekocht en tussen 1739 en 1746 werd een nieuw Logement gebouwd. Op het dak van het statige pand en in de hal is het wapen van  Rotterdam nog steeds zichtbaar. 

Tegenwoordig maakt het Rotterdamse Logement onderdeel uit van het ministerie van Defensie.

Amsterdam

Het voormalige Logement van Amsterdamse wordt sinds 2004 gebruikt door de Tweede Kamer. Het indrukwekkende gebouw staat aan het Plein. In het hoofdstuk "Plein" heb ik het uitvoerig beschreven.

 

Dordrecht en Den Briel

Het Logement van Dordrecht is afgebroken in 1925 . Het stond op de hoek van de Lange Vijverberg en het Tournooiveld.   Een foto vindt u bovenaan (links) in dit hoofdstuk.

Ook het kleine Den Briel was lange tijdgehuisvest in het Logement van Dordrecht. In 1776 vertrok Dordrecht naar een nieuw logement aan de Lange Vijverberg. De afgevaardigden van Den Briel waren toen al ondergebracht  in het Logement van Gouda (Lange Houtstraat).

Het oude logement van Dordrecht kwam in handen van de familie Caen, die er na 1777 niet veel woonden. Zij verbleven liever in hun buitenhuis Cromvliet. Het fraaie gebouw op de hoek van het Tournooiveld stond leeg en begon te vervallen. Uiteindelijk heeft men het moeten afbreken.

Gorkum, Schiedam en Schoonhoven

De drie kleine steden Gorkum, Schiedam en Schoonhoven hadden n logement aan de Pauwengracht (Fluwelen Burgwal). Zij verbleven er van 1771 tot 1795. Daarna werd het gebouw een soort hotel. Het was n van de eerste Hotels in Europa -sinds de Romeinse tijd- met badkamers. Een ongekende luxe.

Het hotel was beroemd, maar toch geen lang leven beschoren. De Staat had haar oog laten vallen op de grond en dus moest het hotel wijken. Na een korte tijd als Ministerie van Oorlog dienst te hebben gedaan werd De Staatsdrukkerij gevestigd in het pand. Na 1850, de gracht was toen al enkele jaren dicht, werd het gesloopt, samen met het -er naast gelegen- woonhuis van de Amerikaanse gezant. De Staatsdrukkerij kreeg een nieuw -indrukwekkend- gebouw. De gevel van dit pand bestaat nog steeds. 

Alkmaar en Enkhuizen

Ook het Logement van Alkmaar en Enkhuizen  lag aan een gracht. De brede Hofsingel. Na het vertrek van die steden werd ook dat logement een hotel "De Twee Steden". Op de plek waar het gestaan heeft is nu "Hofweg 1", waarin Haagsche Courant en NOS gevestigd zijn, alsmede een goed lopend restaurant (Dudok).

Aan de twee steden herinnert ons de gevel van "Les Deux Villes" aan het Buitenhof. Ooit was dat het restaurant van Hotel de Twee Steden, sinds 1934 is het een bioscoop.

Haarlem

De gebouwen waarin de logementen van Haarlem en andere steden zich bevonden, lagen ondere andere in de Lange Houtstraat.

Hoorn, Edam, Monnickendam, Medemblik,
Purmerend. De Vijf Steden uit het Noorderkwartier

Op de Kneuterdijk bevindt zich het voormalige Logement van vijf Noord-Hollandse steden. Zij hadden in 1656 het oude stadspaleis van Brederode gekocht dat op de Lange Vijverberg stond. In 1740 gingen ze naar de Hofsingel. Waar Enkhuizen en Alkmaar ook een logement hadden. In 1747 verhuisden ze wederom. Ze gingen toen naar het huis tussen het Stadspaleis van de Graaf van Wassenaar-Obdam en het voormalig woonhuis van Van Oldenbarnevelt.

Voormalig logement van De Vijf Steden uit het Noorderkwartier

Tegenwoordig bevindt de Raad van State zich in dat gebouw.

Gouda en Delft / Den Briel

In 1659 vestigden Delft en Gouda zich in een logement naast het gebouw van Haarlem. Toen Delft omstreeks 1680 in geldnood zat besloot het niet langer een logement in Den Haag te gebruiken. De heren van Delft reden vanaf dat moment met hun koetsen heen en weer naar Den Haag. Delft verkocht haar kamers aan Den Briel.

In 1721 nam Gouda het hele huis in gebruik en werd Den Briel, na meningsverschillen 'op straat gezet'.

Enkele jaren later vertrok ook Gouda zelf uit het gebouw en vertrok men naar het Lange Voorhout.

Leiden

In het voormalige Logement van Leiden (aan het Buitenhof) zit tegenwoordig een Mac. Donalds restaurant.

Op de eerste etage bevindt zich een avocatenkantoor. Leiden kocht haar logement in 1636.

Het pand was oorspronkelijk kleiner dan nu . Er stond een mooie poort voor het gebouw die helaas verdwenen is en ook de wapens van Leiden zijn niet meer aanwezig.