Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Rondvaart Uitgaan in Den Haag Links

 

Fraaie Lantarenpalen en andere   verlichting in Den Haag

Zuid Singel(s)gracht
Weimarbrug
Nieuwe Duinbrug
Willemspark


Lange Vijverberg
Riviervismarkt
Nassaulaan


Bij de 'Waterpartij'
Paleistuin

Malle Molen
Zuid Singel(s)gracht

Den Haag kreeg vijf jaar na de bouw van het Raadhuis op de Groenmarkt de eerste openbare straatverlichting (1570). 33 lantarens (of lantaarns) om precies te zijn.

De opstand brak uit en het duurde vervolgens tot 1679 alvorens er meer lantarens werden geplaatst. Het was de uitvinder van de Brandweerspuit, Jan van der Heyden, die 300 op olie brandende lantarens aan Den Haag leverde.

In het midden van de 19e eeuw ging Den Haag over op gasverlichting. Eerst werd dat verzorgd door particulieren (Goldsmid & Co.), na 1872 nam de Gemeente de zaak weer in handen. In 1967 waren de gaslantarens definitief uit het straatbeeld verdwenen. De electrische lamp had (in het begin van de 20e eeuw) zijn intrede gedaan. Al in 1919 stonden er 3.900 electrische straatlantarens in Den Haag.

Na de tweede wereldoorlog verdwenen niet alleen veel schitterende oude panden (door brand of sloop), maar werden ook de sierlijke lantarenpalen door saaie exemplaren vervangen. Alleen in Willemspark en op 19e eeuwse bruggen bleven de oude lantarens staan.

Sinds 1980 is er gelukkig een ommekeer in het beleid. Op steeds meer plaatsen komen bijzondere lantarenpalen terug in het straatbeeld. Vooral de zogenaamde Haagse lantarenpaal (type 1867, zie foto hierboven bij de Wagenbrug) zien we weer steeds vaker terug in het straatbeeld en dat doet de binnenstad goed.

Den Haag heeft weer enkele bijzondere lantarens binnen de gemeente grenzen. Op deze pagina ziet u er een paar voorbeelden van.

Heel bijzonder zijn de hierboven genoemde klassieke lantarenpalen in Willemspark. De acht gietijzeren sierlantarens bij het monument op Plein 1813 zijn in 1859 gegoten in Den Haag bij de IJzergieterij Prins van Oranje (Weduwe Sterkman en Zn.), ook bekend van diverse 19e eeuwse bruggen in Den Haag, waaronder de 'Zwembadbrug'.

Op het Plein 1813 staan meer oude lantarens van die firma.

De lantarenpalen van plein 1813, op de Weimarbrug, de Nieuwe Duinweg-brug over Het Kanaal en die op de binnenplaats van het Koninklijk Staldepartement vind ik zelf de mooiste van de stad.

De beroemde Haagse IJzergieterij (Enthoven) heeft enkele bijzondere lantarenpalen neergezet op de Draaibrug over de Noord West Singel(s)gracht. Helaas zijn twee van de lantarens recentelijk beschadigd en vervangen door minder goed passende exemplaren.

Ook de oorspronkelijke lantarens op de Weimarbrug waren sierlijker, zoals u op oude foto's kunt zien in het hoofdstuk over die brug.

Men heeft de lantarens bij het Gemaal (Verversingskanaal) weer hersteld in 2005. Ze branden gelukkig weer ! (binnenkort foto's !)

Heel bijzonder zijn de "Berlage" lampen. Ze zijn omstreeks 1925 ontworpen door Piet Zwart, in de periode 1921-1927 eerste tekenaar in dienst bij de beroemde Berlage. Deze zijn opvallend gekleurd (Rood / wit) aangezien Zwart eigenlijk helemaal geen toevoegingen meer wilde (strakke palen met een lamp er op), maar de Gemeente, als opdrachtgever, toch nog wat versieringen wenste.

Toen heeft Zwart besloten alle 'overbodige' elementen rood te maken. Ondanks het feit dat Zwart zijn stempel zo sterk gedrukt heeft op deze lampen worden de vier 4 verschillende types van zijn hand toch "Berlage" lampen genoemd.

Op het Kerkplein (Riviervismarkt) staan nieuwe lantarenpalen van hout. Ik heb een soortgelijk type mast ook in de Haagse Nieuwbouw wijk Resident en in de stad Den Bosch gezien op de stadswallen. Ze zijn heel erg sierlijk en echt een aanwinst voor de stad.

De moderne lampen op het Spui zijn bijzonder, maar men had ze niet op de historische gedeeltes moeten neerzetten, maar slechts op het stuk tussen Grote marktstraat en Amsterdamse Veerkade. Bij de klassieke stukken (Spui tussen Bierkade en Amsterdamse Veerkade en het hele stuk tussen Grote Marktstraat en Lange Voorhout (dus incl. Hofweg en Kneuterdijk) had natuurlijk 19e eeuwse of Jugendstil lantarenpalen en verlichting moeten krijgen net als in Praag, of Parijs. De moderne lampen zijn in de historische delen van Den Haag gewoon zeer storend !

Die moderne masten kunnen wel weer langs het Stadhuis op de Kalvermarkt worden neergezet (en op de Schedeldoeks en Ammunitiehaven). Daar zouden ze wel mooi zijn. Het is te hopen dat iemand van de Gemeente [die er iets aan kan/mag doen] dit ooit een keer leest :)

Een antieke 'Haagse Lantarenpaal' hoort zeer zéker op de kerkhoflaan bij de Huygenspoort ! Dat is echt een must ! want de moderne mast die er nu staat kan echt niet !

 

Dunne Bierkade
"Trekvlietplein"
Huis ten Bosch
dho0056z.jpg (245510 bytes)
Scheveningen
Enthoven
Nieuwe Duinbrug

eXTReMe Tracker