Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Rondvaart Uitgaan in Den Haag Links

 

Het (Nieuwe) Centrum
(Nieuw) Laakhaven

24-02-08

Slachthuisterrein

Vmlg. Havenkantoor

Geschiedenis van het gebied

Ondanks haar ligging aan Zee heeft Den Haag tot 1904 nooit een zeehaven gehad. In de gouden eeuw zijn er wel plannen geweest om zo'n haven aan te leggen. Deze zou dan echter niet rechtstreeks in verbinding hebben gestaan met de Noordzee (bij Scheveningen), maar via een kanaal zouden schepen vanaf de Maas (bij Delfshaven of Rotterdam) richting Den Haag moeten varen. Dit plan is -wellicht vanwege de kosten- nooit uitgevoerd.

Aan het begin de vorige eeuw kreeg Scheveningen eindelijk havens (en nadat het vissersdorp in dezelfde tijd bij Den Haag was gevoegd werden dit automatisch de Haagse Zeehavens). Den Haag had voor die tijd echter al enkele haventjes. Deze lagen vlak bij het kasteel, rondom het 14e eeuwse Spui. Deze havens (Bierkade, Veerkades, Turf- en Varkensmarkt, Schedeldoekshaven etc.) waren eigenlijk niet meer dan (brede) grachten.

Toen (te) veel van deze grachten aan het begin van de 20e eeuw waren gedempt en het havengebied rond het Spui snel aan het verdwijnen was, ontstond vlak buiten de 17e eeuwse verdedigingssingel een industriegebiedje, genoemd naar het riviertje "de Laak" (dat nog bestaat, maar te smal is voor schepen). "Laakhaven" was ongeveer 100 jaar geleden het  grootste "nieuwbouw" gebied van Nederland.

Met de aanleg (het graven) van de Laakhavens werd in 1895 begonnen.

 

Laakhaven, de Petroleumhaven en de waterwegen in Binckhorst zijn een soort '19e eeuwse' grachten.

De Industriële Revolutie heeft Nederland (veel) later 'bereikt" dan andere Europese landen. Nederland heeft namelijk erg lang vast gehouden aan oude handelmethodes. Pas toen Nederland bijna hopeloos achter liep in vergelijking met omringende landen (en dat economisch begon te voelen) was men bereid veranderingen door te voeren.

Die late omschakeling had op zich enkele voordelen. Fouten die in andere landen gemaakt waren, konden in Nederland worden voorkomen. Het leren ging echter gewoon door. Omstreeks 1850 was de 'nieuwe tijd' aangebroken in Rotterdam. Daar kwamen de treinrails dwars door het oude centrum te liggen en verschenen fabrieken binnen de Singels en tussen de huizen. Het prachtige stadje aan de Maas werd een stinkende bende, waar horen en zien je verging. Sterker nog, waar een gedeelte van de bevolking ten onder ging aan de meest verschrikelijke ziektes. 

Ook Den Haag ontkwam niet aan de 'nieuwe tijd', maar hier had men goed gekeken naar Rotterdam. Station Staatsspoor (Nu Centraal Station) en Hollands Spoor kwamen (voor die tijd) ver buiten de Singelgracht te liggen. Hollands Spoor lag zelfs op het grondgebeid van Rijswijk. Den Haag betaalde jarenlang een soort huur en ging pas in de 20e eeuw tot annexatie over. Dat ging toen nog wat makkelijker dan nu.

 

Ook de grote fabrieken kwamen (ver) buiten de oude stad te liggen. De nieuwe havens van het Laak- en Binckhorstgebied werden echter al snel de nieuwe grenzen van de stad. Een stad die sneller groeide dan ooit tevoren. De fabrieken hadden immers veel werknemers nodig en zodoende ontstonden er in de buurt van die gebouwen nieuwe woonwijken. Automatisch groeide de stad dus en daarmee kwamen Laakhaven en (bijvoorbeeld) de Vuilverbranding aan de Asmansweg plotseling IN de stad te liggen, in plaats van aan de rand. De rand schoof immers razendsnel op.  

Dit tot grote verbazing (ontzetting) van de oorspronkelijke bewoners van de omgeving van Hollands Spoor. De Stationsbuurt had een wijk moeten worden zoals Bezuidenhout, Archipelbuurt en het Statenkwartier. Dit is nog goed te zien aan de oude gebouwen rond het Huygenspark en het Oranjeplein (de zogenaamde "Witte Wand"). Wie al wat langer in Den Haag woont, weet nog dat er ook schitterende huizen tegenover Hollands Spoor en langs de Vaillantlaan hebben gestaan (i/d neo-Rennaissance stijl). In de Stationsbuurt waren rijken gaan wonen, maar toen het industriegebied Laak (en Binckhorst) begon te groeien en er ruimte nodig was voor arbeiderswoningen werden die letterlijk in de achtertuinen van de rijken neergezet. Dit is nog heel duidelijk te zien in de Van Hogendorpstraat. De rijken vertrokken en de buurt kwam in een snelle neerwaardse 'spiraal' terecht. Na de tweede wereld oorlog was het in feite afgelopen met Laakhaven. De hele omgeving begon te veranderen in een achterstandswijk. Welgestelden woonden er bijna niet meer en de fabrieken stonden eigenlijk op de verkeerde plaats. Midden in een stad die er nooit geweest was, aan water in plaats van aan (asfalt) wegen.

Eind jaren '80, begin jaren '90  werden de mooie neo-Rennaissance huizen in de Stationsbuurt opgeofferd voor eh.. doffe ellende. Alleen de geniale architect Charles Vandenhove wist kleur en afwisseling te brengen in het gebied.

De overige bouwwerken (inclusief Belastingkantoor) deden de Stationsbuurt niet goed. Voor Laak en Laakhaven moesten andere oplossingen worden gezocht. Aanmodderen zou Amerikaanse (Getto) toestanden tot gevolg kunnen hebben.
Het Laakhaven gebied moest dus (geheel) worden vernieuwd en dat gebeurt nu ook !

Het Laakhaven gebied is dus op zich niet echt nieuw. Toch heb ik het bij het hoofdstuk "Nieuw Centrum" ondergebracht, omdat er de laatste 10 jaar flink is gesloopt. Er is hier sinds 1990 een compleet nieuwe wijk ontstaan.

Vlak naast Laakhaven ligt het industrie- en kantorengebiedje "de Binckhorst". Deze naam komt van het oude Kasteel Binckhorst (17e eeuw). In "de Binckhorst", vindt men een miltaire kazerne, de nieuwe  hoofdkantoren van de KPN en de Afvaloverslag Rijnmond.

Tegenover de Neherkade is men in de jaren '90 begonnen om de vroeg 20e eeuwse gebouwen te vervangen door hypermoderne Nieuwbouw.

Er verrezen woningen (torenflats), [hoofd]kantoren en winkels. Dominerend aan het water (tussen de nieuwe 'gracht' Leeghwaterkade en de Laakhaven) ligt de nieuwbouw van de Haagse Hoge School. Tot halverwege de jaren '90 van de vorige eeuw waren de diverse studierichtingen ondergebracht in diverse panden in de stad, maar sinds 1998 huist de school in één gebouw. Een gebouw dat in veel opzichten bijzonder te noemen is. 

Wat ook een heel bijzonder gebouw geworden is, is het nieuwe Stadsdeelkantoor.

Dit staat nu op het voormalige slachthuisterrein. Van het slachthuis zijn de twee prachtige poortgebouwen blijven staan. Ook enkele wanden en de schoorsteen herinneren nog aan de oude functie van dit gebied. Nu vindt men er naast het stadsdeelkantoor ook banken en winkels.

Midden in het Laakgebied bevindt zich naast het 17e eeuwse kasteeltje "de Binckhorst", ook nog de Laak Molen (1669).

Dit is op zich één van de weinige molens die Den Haag nog over heeft. Vroeger stonden er velen aan de randen van de stad.

De straatnaam "Bij de Westermolens" (nabij Westeinde) herinnert nog aan 4 molens die aan de Westkant stonden. In Maria hoeve vindt men ook nog een oude molen.

De Laakmolen is in 1984 afgebrand, maar geheel in oude stijl weer opgebouwd.

eXTReMe Tracker