Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Rondvaart Uitgaan in Den Haag Links
Hof van Wouw
Rusthof

Het (Oude) Centrum

"Hofjes-stad"
Liefdadigheidshofjes
[17e eeuw]
Exploitatiehofjes
[18e eeuw]

 

Heilige Geesthofje

Liefdadigheidshofjes zijn in Nederland vooral na 1600 gesticht, toen het Katholieke geloof officieel niet langer was toegestaan. De Sticht(s)ters van deze Hofjes schreven vaak in hun testament dat uit hun vermogen de bouw en het onderhoud van een Hofje moest worden betaald. Ze deden op die manier een 'goede daad' en hoopten dat hun naam bleef voortbestaan. De Liefdadigheidshofjes dragen ook nu nog vaak de naam van de Sticht(s)ter. In Den Haag zijn diverse Liefdadigheidshofjes, die onder de foto's iets uitgebreider zullen worden beschreven.

Van gratis wonen is in de 21e eeuw geen sprake meer. Hoewel er soms nog wel regenten zijn die bepalen wie er in het Hofje mag wonen, is het wonen in andere Hofjes voor -bijna- iedereen mogelijk.

Heilige Geesthofje

dhg755x.jpg (64338 bytes)
Heilige Geesthofje

Heilige Geesthofje
Hofje van Dam

Hofje van Dam
Hofje van Dam

Hofje van Dam

dha202gx.jpg (103446 bytes)
Hof van Wouw

Hof van wouw
Hof van Nieuwkoop

Hofje van Nieuwkoop
Hofje van Nieuwkoop

Hof van Nieuwkoop
Geefhuisjes

"Geefhuisjes"

Geefhuisjes


Hofje van Hogelande


 

Hoofdshofje
Hooftshofje

 

 

 

Hofje van Severie

Hofje van Severie

Hofje van Severie
Conickspoort

Conickspoort

 

 

Noorderhofje

Noorderhofje
Noorderhofje

Noorderhofje

Rusthof
Rusthof

 

Liefdadigheidshofjes in Den Haag

Één van deoudste nog bestaande 'echte' Hofjes van Den haag is het Heilige Geesthofje (1616).
De (Katholieke) Heilige Geest-groep bestond al in de 14e eeuw. De leden zorgden voor de armen van de stad vanaf 1356. In 1647, 1 jaar voordat de Republiek en Spanje definitief tot een vredesaccoord kwamen, stichtten de groep aan de Paviljoensgracht het Heilige Geesthofje. Hoewel de Heilige Geest-groep van oorsprong zuiver Katholiek was, moesten de vrouwen die in dit Hofje kwamen wonen ook protestants zijn.

Het Heilige Geesthofje is één van de mooiste Haagsje Hofjes (in Renaissance-stijl), maar het is niet te bezichtigen. De poort is gesloten en bezoekers zijn er niet welkom. Tijdens de open monumentendag 2000 heb ik er gelukkig toch een paar foto's kunnen maken. In 1934 heeft men dit Hofje af willen breken en ook in 1960 zag het er naar uit dat het met de grond gelijk gemaakt zou worden, omdat er vanaf het Prins Bernard Viaduct een brede straat door de stad heen moest gaan lopen. De huizen aan de Noordkant werden alvast gesloopt, het Hofje zou volgen. Dat hebben de bewoners van Den Haag door middel van luide protesten gelukkig kunnen voorkomen.


Aan de Lange Beestenmarkt ligt het Hofje van Dam. Dit Hofje is gesticht in 1606 door Floris van Dam. Het lag oorspronkelijk aan de Juffrouw Idastraat, waar we nu de DeBatterij vinden. In 1880 werd de Prinsestraat -zoals we die nu kennen- aangelegd en lag het Hofje in de weg. Het is toen verplaatst (zodat de huizen van het hierboven genoemde Heilige Geesthofje ouder zijn).

Floris van Dam, de stichter van het Hofje was een Haagse Schout (soort comissaris van Politie) van 1533 tot 1582 (!). In het Hofje van Dam woonden oude joffers (dames van adel die nooit waren getrouwd).

Het Hofje van Dam ligt sinds 1880 aan de Lange Beestenmarkt. Op die locatie lag al een Hofje: namelijk het Hofje van Barthelomeüs van Wouw (1649). Dat Hofje was echter niet meer in handen van de familie van Wouw en de toenmalige eigenaren verkochten de grond en alles wat daar op stond aan de Regenten van het Hofje van Dam.

De naam van de familie Van Wouw leeft toch nog voort in Den Haag, want naast het Hofje van Dam ligt een Hof dat gesticht is (1647) door de zus van Barthelomeüs van Wouw. Dat is het Hof van Wouw.   
Over het Hof van Wouw heb ik een hoofdstuk geschreven, zodat ik er hier verder niet op in ga. Achter de Hof van Wouw ligt de Tuin der Hesperiden. De tuin is te bezichtigen (en dat is zeker de moeite waard). Ook over die tuin heb ik een hoofdstuk geschreven.


Het Hof van Nieuwkoop (1660) is het meest indrukwekkende Hof van Den Haag. Rond de immense tuin staan enkele prachtige woningen. Aan  de korte zijden van het hofje staan monumentale poortgebouwen.   Het hele complex is ontworpen door de beroemde architect Pieter Post.

Over het Hof van Nieuwkoop zal ik binnenkort een apart Hoofdstuk schrijven.


De Geefhuisjes zijn in 1665 gesticht. Ze liggen aan het -prachtig gerestaureerde- Hogezand.
In de gevel zitten twee oude stenen met de volgende tekst :

"Anno 1565 Fundeerden Ter Eere Der Heylige Dryvuldicheydt M. Cornelis Barthouts Ians Zoon Griffier van den Leenhove van Hollandt Negen Huyskens Ende Piet Cornelisz VandeHoeve Synen Mede Erfgenaem Anno 1595 Noch Drie Huyskens Staend Op Verscheyde Plaetsen in St. Jacobs Straet Alhier Derselve Naer verloop van Hondert Jaren Vervallen Synde Hebben de Descendenten Ende Administrateus Van de Voor Fundateurs Ende Fundatien In Plaetse Vandien Dese 12 Wooningen Onder Een Dack Alhier opgerecht By Authorisatie Daertoe Verleent Beyde EedAchtb. Heeren Burgemers Ende Regerders Deser Stede Van SGravenhage Ter Goeder Gedachtenis vande Overledene Ende Godtvruchtige Aenmanige Van de Levende Tot Gelycke Mildadicheyt * Anno 1665".


Het Juliana Hofje lag aan de Oost Singelgracht en was omstreeks 1670 gebouwd.

Kort na de bouw van het Prins Bernhard viaduct (1972) is het gesloopt.
Een goede reden was daar niet voor. Het stond niet in de weg. Van het monumentale Hofje verkeerden de huizen, volgens de gegevens in het Gemeente Archief, bovendien nog in redelijk goede staat. Er zijn moderne flats voor in de plaats gekomen.


Bijzonder is de geschiedenis van het Hof van Hogelande. Dit Hof(je) werd in 1669 gesticht aan de Boekhorstraat. In 1906 is het Hof echter verhuisd naar de J. Camphuijsstraat in het Bezoudenhout, waar het in 1945 gelukkig bij het bombardement van de geallieerden gespaard bleef. Het complex (in Neo-Renessaince stijl) bestaat nog steeds.


Het Hooftshofje aan de Assendelftlaan is van de straat gescheiden door een prachtig poortgebouw. In de gevel staat het jaartal van oprichting (1756). De stichtster was de Amsterdamse Patriciërsdochter Angenis Hooft. Zij overleed in 1734 te Den Haag. Uniek aan dit Hofje is de dubbele regentenkamer. Er moest altijd een Amsterdamse en een Haagse Regent zijn (dat had Agnenis zo bepaald) en zij hadden allebei een eigen kamer. Heel bijzonder is ook dat de huizen al bij de bouw een extra verdieping kregen. De Liefdadigheidshofjes bestonden vrijwel altijd uit één bouwlaag met een zadeldak, de huizen van het Hooftshofje hadden (en hebben) twee bouwlagen onder een zadeldak.

De  tuin achter het Hofje is door de bewoners opgeknapt. Het is één van de mooiste Hofjes van de stad. In de jaren '70 heeft men het willen slopen.


Aan het Noordeinde ligt het rustieke Hofje van Severie (1796) . Dit Hofje bestaat slechts uit één rij huisjes. Tegenover deze huisjes stonden (oudere [1650]) huisjes die al in de 18e eeuw zijn afgebroken. De oorspronkelijke naam was "Poort van Speijk". Het hofje van Severie ligt achter de monumentale gevelrij van het chique Noordeinde en is één van de oudere voorbeelden van een Exploitatiehofje (arbeiderswoningen). De architect was Zodaer, die ook het Lissabon en het Hofje van Zükann bouwde (Denneweg). Zie Exploitatiehofjes Buurtschap 2005.

Nicolaas Richard Severie was een kok in het Logement van Amsterdam. Hij woonde aan het Noordeinde 102.

Zoals alle Hofjes is ook dit (18e eeuwse) Hofje een oase van rust.

Het is niet het enige Hofje aan het Noordeinde, vlakbij Paleis Noordeinde ligt een restant van het hofje 'Conickspoort'. De nog bestaande huizen in dit hofje zijn vrij bijzonder. Zo heeft Noordeinde 78 op de eerste en tweede etage vensters in de 19e eeuwse Empire stijl, De ramen op de derde etage hebben nog een 18e eeuwse roedeverdeling.

Noordeinde 84, eveneens in de Coninckspoort gelegen, heeft een schitterende entré met Lodewijk XIV versiering. Deze loopt over in het venster van de eerste etage. 

en dichtbij de Noordsingelgracht ligt het Noorderhofje. Dat laatste Hofje is ongeveer even oud als het Hofje van Severie. Dit Hofje is kort geleden opgeknapt, maar slechts zelden vrij toegankelijk.

Tot het begin van de 20e eeuw lagen er veel meer 18e eeuwse Hofjes aan het Noordeinde: Hofje van Steenbeek, Slop van Quast, Hofje van Meurs, Poort van Hees, Hofje van Van der Harst, Slop van Bussing, Oranjehofje en het St. Pietersslop. Deze hofjes telden niet veel meer dan een handvol huisjes.


Bij de Parkstraat ligt het Rusthof. Een hofje met een bijzondere geschiedenis.

De gebouwen zijn -anders dan andere hofjes- geen éénheid. Het is een verzameling gebouwen uit verschillende decennia (19e eeuw).