Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Rondvaart Uitgaan in Den Haag Links

Haagse Grachten :
Herengracht (gedempt)
Versie van : 13-01-10

 

05juni0632x.jpg (151337 bytes)

Herengracht 17

 

Demping van de Herengracht en de Pauwengracht (Fluwelen Burgwal) vond zo lang geleden plaats dat er bij mijn weten nooit foto's van de grachten gemaakt zijn. 

De Herengracht werd circa 1617 gegraven. Schepen die afgegraven zand vanaf het (latere) Malieveld naar het Spui (en verder) brachten konden nu via de Herengracht varen. De route was dan Prinsessegracht, Herengracht, Pauwengracht, Wijnhaven, Turfgracht, Spui. Het was ook mogelijk om via de Nieuwe Haven te varen, naar de Zuid Oost Singelgracht.

Men kon met de boot, komend van de Herengracht ook de Prinsessegracht oversteken, dan kwam men op de Bossloot die langs de Bezuidenhoutseweg lag. Van de Bossloot is thans nog maar een klein deel van over.

Er lag voor 1617 al een weg die de "Heerebaen tenijnden de Pooten" werd genoemd.  

Het water van de Herengracht lag niet in het midden tussen de woningen. De Kade aan de Blijenburgzijde was smaller dan de andere kant. De gracht had ook een vertakking bij het Blijenburg. Men kon in de 17e eeuw tot de latere Casuaristraat varen. Voorbij die straat lag een zeer smalle sloot die doorliep tot aan het Voorhout.

De Herengracht dankt(e) zijn naam aan het feit dat aan deze gracht 'heren van stand' woonden. Er stonden (en staan) hele mooie huizen. Dat was echter maar aan één kant van de gracht het geval ! Aan de andere kant (de smalle kade) woonde 'de gewone man'. De brede kade was voor de koetsen, de smalle kade voor eenvoudige lieden.

Op de tekening linksboven en hieronder is een apart bouwwerk te zien aan de waterkant. Ik heb het hieronder uitvergroot. Ik heb een tijd lang gedacht aan een soort (ophaal) brug, maar daarvoor ontbreekt de juiste constructie.

Het heeft dan ook lang geduurd voordat ik begreep wat dat dan wèl geweest kan zijn. Het viel me op dat het bouwwerk recht voor de deur van een schitterend huis staat. Wanneer de bewoners (of bezoekers) dat huis verlieten wilden zij waarschijnlijk niet zien wie er aan de overkant liepen (bovendien kon men ook niet bij het mooie huis naar binnen kijken vanaf de smalle kade). Er is een soort opening te zien, daar kan een standbeeld gestaan hebben. Een duidelijker voorbeeld van de scheiding tussen arm en rijk is er eigenlijk niet.

Een ander voorbeeld van zo'n bijzondere constructie is mij verder niet bekend in (oud) Den Haag. Ik ben heel benieuwd of er elders in Nederland zoiets bestaan heeft.

Wat verder opvalt is de de schaduwen niet kloppen. De mensen op de smalle kade hebben licht van rechts, de andere kade heeft licht van links : De kunstenaar maakte er wel twee heel erg verschillende werelden van !!

De gracht had geen echte havenfunctie en is (daarom ?) al in 1858 gedempt. Dit had ongetwijfeld te maken met de stank.

Er is in 2000 heel even gesproken over heropening van de gracht. Besloten is om dat (nog) niet te doen.

Wel is de straat 'opgeknapt'. Er zijn zeer brede stoepen neergelegd. De herinrichting is nu al een lange tijd klaar. Het is heel jammer dat niet is gekozen voor het terugbrengen van water (met een éénrichtingsverkeersweg er naast).

Opvallend is hoeveel oude panden er -gelukkig- nog aan de Herengracht staan. Er staat maar heel weinig 'nieuwbouw' in deze straat. In 2003 / 2005 is een lelijke gebouw met betonnenvoorgevel vervangen door historiserende nieuwbouw. Dat past veel beter in de straat.

Vooral in de buurt van de Singelgracht staan nog enkele prachtige stadspaleisjes, zoals Herengracht 19 (van architect P. de Swart). Er zitten tegenwoordig kantoren en overheidsinstellingen in. Vreemd genoeg vindt men op de Herengracht geen hotels. Het is er echt de straat voor, zo vlak bij het Centraal Station.

Er is wel veel nieuwe Horeca gekomen aan de Herengracht. Leuke café's en barretjes. Er komen terrasjes en het verkeer is er een beetje uit weggedrongen. Voetgangers hebben er nu volop ruimte.

De Herengracht is prachtig. Veel van de bomen die er staan moeten ondertussen al een respectable leeftijd hebben bereikt. Als er ooit nog eens een wethouder komt die kiest voor het water, dan is het in één klap de mooiste gracht van de stad en daarnaast zeer zeker HÈT visitekaartje van Den Haag.  Ik heb jaren geleden -net als het lokale CDA- gepleit voor de terugkomst van het water. Daar is toen niet voor gekozen en dat is jammer.

De straat kan nog meer allure krijgen als er een keer ècht in geïnvesteerd wordt. Één-richting verkeer en het water terug, daar proviteert niet alleen de Herengracht, maar een groot deel van de binnenstad van.

Herengracht 19