Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Online sinds 1998

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Rondvaart Uitgaan in Den Haag Links
 

 

Geschiedenis van Den Haag

Kermis in de 17e eeuw &
De Winterkoning van Bohemen

Langste meisje ooit. 2m54

 

Het Haagse Hofleven veranderde sterk na 1600, niet alleen woonden de Stadhouder-Prinsen van Oranje in de stad, er waren ook veel ambassadeurs en Binnen- en Buitenlandse Hoogwaardigheidsbekleders.

Één persoon heeft zeer veel invloed gehad op het leven aan het Haagse Hof en dat was de zogenaamde "Winterkoning". Hij woonde aan het begin van de 17e eeuw in de voormalige woning van Van Oldenbarnevelt (Kneuterdijk). Zijn naam was Frederik von Palts. Hij werd "Winterkoning" genoemd omdat hij 1 winter lang (protestants) koning is geweest van het Duitse Koninkrijkje Bohemen. Frederik von Palts was een Duitse prins (familie van de Oranjes) die getrouwd was met een dochter van de Engelse Koning (huis van Stuart).

De protestanten in Bohemen hadden hem ongetwijfeld om die reden gevraagd koning te worden. Ze hadden de Katholieke vorst verjaagd en hoopten  dat de familiebanden van Frederik von Palts en zijn vrouw de Katholieke buurstaten zou weerhouden van een aanval. De Engelsen zaten echter helemaal niet te wachten op een (nieuwe) oorlog op het continent. Diverse malen is Frederik gewaarschuwd de kroon niet te accepteren. Het Koningschap was echter te aantrekkelijk en hij accepteerde het verzoek. Onmiddellijk werd Bohemen van alle kanten aangevallen door de Katholieke Duitse Koninkrijkjes en Prinsdommen. 3 maanden duurde de strijd, drie (winter) maanden was Frederik Koning. Toen verloren de legers van Bohemen de slag op de -zogenaamde- Witte Berg en moest Frederik vluchten naar het bevrijde deel van Nederland. Daar werd hem 'politiek asiel' verleend door de Prinsen van Oranje (Maurits en Frederik Hendrik).

Frederik von Palts en zijn vrouw hebben de rest van hun leven Den Haag gewoond. Ze hadden zelf niet veel geld, maar met financiële steun van de Oranjes en de Engelse Koningshuis konden ze in het begin van hun ballingschap toch behoorlijk luxe blijven leven.

 

 

Dat was natuurlijk heel goed voor de Haagse middenstand.
Met hulp van de Koningen van Zweden en Denemarken (normaal gesproken elkaars aardsvijanden) is de zoon van de Winterkoning jaren later weer op de troon gezet van Bohemen. De "winterkoning en koningin" waren toen echter al zo verbitterd èn verarmt dat ook hun zoon ze niet terug liet komen. De nieuwe koning zag meer in vrolijkheid en feesten. Het is me (nog) niet bekend hoeveel winters de zoon het volgehouden heeft in Bohemen.

In Zuid-West Den Haag is een wijk genoemd naar het voormalige Duitse koninkrijkje.

Langste Meisje van Nederland

De langste vrouw die ooit leefde, Trijntje Cornelisdochter Keever, kwam met reizende kermissen ook naar Den Haag. In het jaar van de inhuldiging van Frederik Hendrik als Stadhouder van Holland is Trijntje ook voorgesteld aan de Winterkoning en -koningin (van Bohemen).

Trijntje Keever kwam uit Edam en was in 1625 negen jaar oud. Ze reisde met haar ouders door heel Nederland om zich tegen betaling te laten bekijken. Trijntje was op negen jarige leeftijd namelijk al 2 meter lang. De gemiddelde man was in die tijd ongeveer 1m60. (De in 1584 vermoorde Willem van Oranje was 1m53 en zijn zoons Maurits en Frederik Hendrik waren niet veel groter). We weten dat de winterkoning erg onder de indruk was van dit meisje omdat er door een hofdame uit zijn gezelschap over geschreven is. Dit boek is o.a. in museum-bibliotheken van Amsterdam, Leiden en Londen te vinden.

Jaarmarkten
In Den Haag werden al vanaf de 14e eeuw (1394) ieder jaar kermissen gehouden, die men kan vergelijken met een de kermis van nu (en de vrijmarkten).

Dat "vrije" mag men letterlijk opvatten: Voortvluchtige criminelen konden zich er bijvoorbeeld enkele dagen vertonen, zonder dat ze opgepakt mochten worden. Tot 1545 werd je niet vervolgd voor agressie op de kermis (inclusief doodslag). Keizer Karel V heeft aan die regels een einde gemaakt. Na 1545 werden mensen die zich op de kermis misdroegen direct opgepakt.

Van anarchie kon immers geen sprake zijn. Wanneer je de wetten van Den Haag op de kermis overtrad verdween je in de Gevangenpoort.Vervolgens liep het niet goed met je af. Zelf een kermisattractie worden (schandpaal) was nog het minst vervelende, je liep grote kans dat je kop ging rollen. Men was niet zo moeilijk in die tijd. Gevangenisstraffen werden niet gegeven, je ging de gevangenis in om er te wachten op je executie. Vaak ging er nog een marteling van één of meer dagen vooraf aan die terechtstelling.

Indien je aan de schandpaal werd genageld had je echter "geluk". Dat kon je overleven. Kermisbezoekers mochten dan met rot fruit en andere (pijnlijkere) "projectielen" naar je gooien. Deze middeleeuwse vorm van straffen is vrij lang populair gebleven.

In 1407 bepaalde Graaf Willem VI van Beieren dat ook de Jaarmarkt van paarden en andere dieren ten tijde van de Haagse Kermis gehouden mocht worden.

Er waren twee kermissen, een kermis in het voorjaar (Hof-, of Mei-Kermis) en een kermis in het najaar (St. Bavo Kermis). De St. Bavo Kermis is in 1643 opgeheven, de Mei Kermis werd in 1886 voor het laatst gehouden. Daarna heeft het vrij lang geduurd eer Den Haag weer een kermis had. Tegenwoordig zijn er weer twee kermissen : De voorjaarsKermis op het Lange Voorhout en de Lange Vijverberg in april en de najaarskermis (september) op het Malieveld.

De kermistijd was vroeger al voor velen, hoog en laag, een verademing. De adel en regerings-elite zette er ongelimiteerd liet gaan. Echter wel icognito. Men droeg maskers.

De Kermis bevond zich op het Lange Voorhout, de Lange Vijverberg en het Buitenhof. Ook stonden er kramen op de Kneuterdijk, de  Plaats en het Plein.

Men hoorde er ten tijde van de Kermis vele talen spreken.
Op de Kermis was al in de Middeleeuwen en de Gouden Eeuw sprake van een multi-cultureel Den Haag. Er stonden Zwitsers, Keulenaren, Beieren, Belgen, Fransen en Italianen. Zij verkochten spullen uit hun (stad/lands)streek.

Mensen gingen in die tijd ook naar de kermis om te kijken of er misschien mensen aan de schandpaal vast zaten. Op de kermis (ver)kocht men ook fruit, groente en wellicht ook slaven. De slavernij was in de 17e eeuw in opkomst (en zou in Nederland later dan in de andere West Europese landen worden afgeschaft). Men kon ook kijken naar vreemde dieren (leeuwen, olifanten en kamelen) en mensen die zichzelf tentoon stelden, of tentoon werden gesteld. Dit waren vaak mensen die dikker, sterker, kleiner of langer waren dan de gemiddelde mens.

Ook aan de meeste 17e en 18e Europese hoven werkten zogenaamde 'dwergen' en 'reuzen'. Zo hadden de Tsaar van Rusland en de Koningen van Frankrijk en Engeland lijfwachten van 2m10 of langer. In het leger van Frederik van Pruisen zaten uitsluitend soldaten van 2 meter of langer.

Aan het Hollandse hof hebben -voor zover bekend- nooit reuzen en dwergen gewerkt. De reden is mij niet bekend. Het is natuurlijk niet zo dat er geen lange of kleine mensen waren in Nederland. Op de 17e eeuwse kermissen werkten deze mensen immers wel. Ze lieten zich -voor geld- aangapen en aanraken door de bevolking van stad en land.

Trijntje Keever was iemand die van kinds af tentoon werd gesteld door haar ouders.

Ze was geboren in Edam in april 1616 en begon vrijwel direct daarna snel te groeien. Haar ouders (sommige bronnen spreken van arme vissers, anderen melden dat haar vader burgemeester van Edam was) besloten om haar op kermissen te laten optreden. Dat was niet ongebruikelijk in die tijd.

Bewoners van de plaats waar het circus was neer gestreken betaalden veel geld om bijzondere mensen te mogen zien (en wellicht aanraken).
De ouders van Trijntje verzochten de bewoners van dorp of stad om hun langste mannen en vrouwen naar het podium te sturen. Deze mochten dan naast Trijntje gaan staan. Nadat Trijntje (op 9 jarige) leeftijd de 2 meter was gepasseerd zal het niet vaak meer zijn voorgekomen dat er iemand langer was dan zij. Ze stopte echter niet bij 2 meter, ze groeide maar door.

Toen ze enkele maanden 17 was, was ze de 2m50 al gepasseerd. De langste mannen en vrouwen konden nu rechtop onder haar horizontaal gestrekte arm staan zonder die met het hoofd te raken. "komt dat zien, komt dat zien". Het is nu wellicht niet meer voor te stellen, maar in die tijd waren dat soort kermisattracties razend populair. Rijk en arm, jong en oud alles liep er door elkaar. De Prinsen van Oranje en hun familie liepen tussen de burgers van Den Haag.  Soldaten zorgden er samen met de Schout en zijn mannen voor rust en orde. 

Toen Willem III, de kleinzoon van Prins Frederik Hendrik, koning van Engeland was geworden en in Londen verbleef toen er een kermis was in Den Haag  (10 mei 1689) heeft hij verzucht 'te wensen een vogel te zijn, zodat hij over de Noordzee naar Den Haag kon vliegen'. Hij voegde er aan toe er zelfs 200.000 gulden voor over te hebben.

Jacob van der Does, Haags dichter (1641-1680), schreef in 1667 :

"Het Haagje dat het ver van alle Europa's hoeken
wint in vermaakelijkheid en tot aan 't eind der aard
bij alle volken bekend is en vermaard".

Toen Frederik Hendrik (in april 1625) stadhouder van Holland en Zeeland werd -nadat zijn halfbroer Maurits was overleden- liet hij ter gelegenheid van de feestelijkheden enkele wilde dieren en bijzondere mensen naar Den Haag komen. Trijntje is toen ook uitgenodigd. Ze is voorgesteld aan de Prins en zijn familie en aan de overige gasten, waaronder de Winterkoning van Bohemen. Volgens officiële stukken waren alle aanwezigen zeer onder de indruk van het meisje.

Trijntje is uiteindelijk 2m55 lang geworden. Ze is gestorven (longkanker) in het jaar 1633 (juli) toen ze net 17 jaar oud was.

-Mensen die zo extreem lang zijn, lijden vaak aan zeldzame vorm van kanker. Een tumor in het hoofd zorgt er voor dat er te veel en te snel groeihormonen worden aangemaakt. De tumor zelf is klein en veroorzaakt geen pijn. Uitzaaiingen hebben op den duur echter wel de dood tot gevolg. In de 17e eeuw had men nog geen idee wat kanker was, men noemde het de 'tering', omdat mensen inteerden (mager werden) en langzaam stierven.

Tussen 1621 en 1633 zal Trijntje ongetwijfeld jaarlijks op de Haagse Kermis te zien geweest zijn en ze is daarmee de langste vrouw die ooit een bezoek gebracht heeft aan deze stad.

Er zijn (mij) geen schilderijen of tekeningen bekend van één van deze bezoeken.. Toch moeten er mensen zijn geweest die zich naast haar hebben laten vereeuwigen (tekening, want "Samen of de foto" was er natuurlijk nog niet bij), maar deze tekeningen zullen ondertussen zijn vergaan of bevinden zich nu in privé collecties.

In het voormalige stadhuis van Edam (thans VVV en dependance van het museum) hangt een schilderij van Trijntje aan de muur. Het schilderij is omstreeks 1633 gemaakt door een schilder waarvan we thans de naam niet (meer) weten. Het schilderij toont haar in kleding die alleen door rijke Nederlanders gedragen werd. Het is een schilderij op "ware grootte", wat het heel bijzonder maakt. Daarnaast zijn twee van haar schoenen (maat 55) bewaard gebleven.

In 2007 is het boek "Het meisje aan de Ketting" (geschreven door Lydia Rood) uitgegeven (Leopold / Amsterdam), dat gaat over Trijntje Keever. Het boek is grotendeels fictie, daar niet veel bekend is over Trijntje Keever. Het is zeker een leuk boek, dat onder andere vertelt over de gang van zaken op kermissen in de 17e eeuw.

Trijntje Keever

Het tentoonstellen van mensen die "anders" waren dan de gemiddelde mens, is in Europa door gegaan tot aan de eind van de jaren 30 van de 20e eeuw. Tijdens de 2e wereldoorlog kwam er een einde aan.
De fascisten waren van mening dat 'de tentoongestelden' net als Joden en Zigeuners "unter menschen" waren en hen was derhalve hetzelfde lot beschoren als die bevolkingsgroepen.

De 2m35 lange Kaatje van Dijk (een Nederlandse, geboren in 1913 te Schiedam) werkte sinds begin jaren '30 voor een Duits circus toen de tweede Wereldoorlog uitbrak. Ze is net op tijd naar Amerika gevlucht. Daar heeft ze nog tot ongeveer 1960 voor een Amerikaans circus gewerkt.

De langste vrouw van dit moment is een jonge Chinese (2m35). Zij verdient wel geld met/dankzij haar lengte. Sinds ze in de zomer van 2000 in het nieuws kwam, heeft ze in diverse Chinese films een rol gespeeld. Aangezien er 1 miljard Chinezen zijn en velen van hen blijkbaar graag naar de film gaan is het niet zo vreemd dat Chinese kranten recentelijk lieten weten dat ze daardoor rijk aan het worden is.  Een lange man (2m45) en zijn 2m10 lange vrouw zijn recentelijk uit hun geboorteland India naar de Verenigde Staten verhuisd om zichzelf tentoon te stellen.

In Amerika (VS) worden mensen dus ook nu nog tentoongesteld, dit gebeurt echter wel uit vrije wil. Kinderen voor geld tentoonstellen komt (bijna) niet meer voor, zeker niet als het om de lichaamslengte gaat.

 

Kermis in 2001