Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Rondvaart Uitgaan in Den Haag Links

Het leger & Den Haag

Kazernes, de Kanongieterij & woningen

Atjehstraat

 

Sinds de bouw van het Kasteel (Ridderzaal) is er een grote 'militaire' aanwezigheid geweest in Den Haag. Allereerst natuurlijk vanwege de Graven en de Stadhouders en (na 1600) de aanwezigheid van de Regering en het Huis van Oranje.

De in Den Haag gelegerde troepenmacht is omstreeks 1650 bijna gebruikt om de stad Amsterdam aan te vallen.
Stadhouder-Prins Willem II (zoon van Frederik Hendrik) had onenigheid met het Amsterdamse Stadsbestuur en wilde de stad een lesje leren.
De Republiek der Verenigde Provincies was nog jong en stadsbestuurders hadden veel macht (dt bleef zo tot circa 1800). Het Stadsbestuur van Amsterdam was wellicht iets te bijdehand naar de zin van de Prins.

Het leger was al gereed toen de Prins ernstig ziek werd en overleed. De belegering (aanval) werd afgeblazen door de Staten van Holland en de Staten Generaal, bovendien begon met de dood van Willem II het eerste Stadhouderloze tijdperk dat pas 22 jaar later, in (het rampjaar) 1672, zou eindigen.

In 1672 werden de in Den Haag gelegerde troepen wederom gemobiliseerd. Ook werd de gehele singelgracht gereed gemaakt voor de verdediging van de stad.

Stadsmuren en wallen had Den Haag niet omdat het geld voor muren in de 16e eeuw was gebruikt om een stadhuis te bouwen en de stad (ook) daarna nooit meer de financile middelen had.

Het gerucht ging dat de Fransen in aantocht waren (Zie "Stadspaleis Johan de Witt"). De Bruggen gingen omhoog en overal langs het water werden kanonnen en soldaten opgesteld. De Fransen werden ver voor Den Haag al teruggedreven door de Republikeinse legers, onder aanvoering van Willem III, die niet alleen stadhouder, maar ook Koning van Engeland zou worden.

Een Marinehaven heeft Den Haag nooit gehad, wel zijn er voor de kust van Scheveningen zeeslagen geweest (Engelse vloot) die door de Republiek werden gewonnen. Tijdens de slag voor Scheveningen droeg de Haagse Artillerie een steentje bij door vanaf het strand op de schepen te schieten. Het feit dat de Scheveningsewg een verharde weg was (tussen Den Haag en Scheveningen) kwam bij het vervoer van de kanonnen goed uit.

Ook nu zijn er nog enkele grote kazernes in de stad. De Frederik kazerne, de Alexander Kazerne, de Juliana Kazerne en de Koningin Beatrixkazerne. Deze liggen allemaal in de buurt van de Van Alkemadelaan.

De namen Frederik- en Alexanderkazerne zijn ouder dan de huidige kazernes. Tot halverwege de 20e eeuw lagen de Frederik- en Alexanderkazerne dichter bij het stads centrum.

De Alexanderkazerne lag aan het deel van de Laan Copes van Cattenburg dat men nu Burgemeester Pattijnlaan noemt. Er lag een gracht om deze kazerne die nog steeds bestaat, het is een uitloper van de Haagse Beek, de Haraga.

Haagse Beek
 

De Alexanderkazerne werd gebruikt door de Cavalerie. Op het terrein er tegenover (Burg. de Monchyplein) was een groot grasveld, het Alexanderveld, waar de paarden werden getrained.


De Frederik kazerne lag aan de Frederikstraat (141). Deze kazerne werd gebruikt door de Artillerie.

Aan de Mauritskade lag de Oranjekazerne.

De Frederikkazerne was omstreeks 1750 gebouwd, De Oranje Kazerne in 1822 en de Alexanderkazerne omstreeks 1850 in een fraaie (Neo) Classicistische stijl.

Atjehstraat

 

De drie kazernes bestaan niet meer. De Oranje Kazerne is in 1919 afgebrand, de andere twee zijn omstreeks 1968 afgebroken en vervangen door nieuwbouw. Wat vooral in de Frederikstraat erg zonde is. Voor wat betreft de Frederikkazerne zou in de jaren '60 nog gepoogd zijn het tot beschermd monument uit te roepen, wat blijkbaar niet gelukt is.

Aan het Smidswater lag tot 1945 de voormalige Kanongieterij (1700). Dit moet n van de mooiste gebouwen van Den Haag geweest zijn. Het was ontworpen door Pieter Post en bezat een schitterende gevel. Het gebouw stond op het langgerekte eiland bij het Malieveld dat in 1705 ontstond nadat de Prinsessegracht was doorgetrokken en de Nieuwe Uitleg was gegraven.

In de 19e eeuw werd het een opleidings "instituut" voor officieren.

In maart 1945 is het gebouw gebombardeerd door de geallieerden en daarna nooit meer opgebouwd. Resten van het gebouw zijn verwerkt in het Ministerie van Defensie (Kalvermarkt zijde [zie hoofstuk : Artillerie)

De kanonnen voor de nieuwe Artillerie en de naam van het grachtje (Gietkom) en brug (Gieterijbrug) herinneren nog aan de oude Gieterij / school.

Wat rest zijn enkele straatnamen en in de Archipelbuurt liggen nog diverse Onder-Officiershofjes, zoals het Alexanderhofje en in de Atjehstraat staat een rij schitterende huizen. Deze zijn in 1893-96 gebouwd voor de onder-officieren van de Cavelerie en Artillerie en hun gezinnen. Twee gevelstenen herinneren hier nog aan.

Bij de Bosbrug, op de grens van Koekamp en Malieveld stond tot 1945 "het Wachtje", een wachtlokaal uit de 19e eeuw in Neo-Classicistische stijl waar soldaten de wacht hielden. Het pand is geraakt in de oorlog bij het vergissingsbombardement (1945) en helaas niet meer herbouwd. Hoewel er begin 21e eeuw nog wel over gesproken is.

Een militair-gebouw dat nog wel bestaat staat aan het Buitenhof : Caf Restaurant Havana. In dat gebouw zaten soldaten die het Binnenhof bewaakten. Het Buitenhof was tot 1924 nog een afgesloten plein. De Ridderzaal zelf is tijdens de Franse Overheersing door de legers van Napoleon gebruikt als paardenstal, bovendien hield men binnen schietoefeningen.

Nadat de Fransen waren verslagen en Nederland een Koninkrijk was geworden stond het gebouw er zo slecht bij dat sloop logischer leek dan restauratie. Gelukkig heeft men toch voor restauratie gekozen (omstreeks 1850). Veel resten van de trotse omwalling, zoals de ooit zeer indrukwekkende Spuipoort, werden echter niet gespaard.

Het grote Classicistische gebouw "Noyelles huis" (ook aan het Buitenhof) is in 1680 gebouwd in opdracht van een hoge officier uit het Republikeinse leger, de latere gouveneur van Bergen op Zoom, Graaf J.L. de Noyelles.