Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Rondvaart Uitgaan in Den Haag Links

Het [Oude] centrum
Grote Kerk of St. Jacobskerk

Architect(en) : Onbekend
Bouwjaar : 1400-1492

Gedeeltelijke herbouw na brand : 1562
Restauratie : 1956
Restauratie : 1985-1999

Stijl : Gotiek

Rijksmonument

Grote Kerk en de (Vlees) Hal

Jan Hendrikstraat



Schaduwen....

Tuin Spaansche Hof

De Grote (of st. Jacobs) Kerk bevindt zich vlakbij het Buitenhof, direct naast het oude Raadhuis van Den Haag.

Al rond 1270 verrees vlak bij het Buitenhof een stenen Parochiekerkje. Deze kerk werd in de loop der jaren uitgebreid met zogenaamde zijbeuken.

Oorspronkelijk (1270-1396) heette de kerk St. Jacobs Kerk. Hij was toen nog van hout. Na 1440, toen de kerk was verbouwd (hout vervangen door baksteen) en veel groter werd (huidige omvang had bereikt) spreekt men over de "Grote Kerk".

Aan het begin van de 15e eeuwse verbouwing -in 1402- brandde de kerk grotendeels af, maar hij werd daarna herbouwd, waarbij in de jaren 1420-1425 de zeskantige toren werd toegevoegd die ook nu nog het centrum van de stad domineert.

Het is niet meer bekend wie de architect en/of bouwmeester was van deze bijzondere toren.

Den Haag groeide snel gedurende de late middeleeuwen. Ten tijde van de bouw van de Ridderzaal woonden er krap 1.200 mensen in het dorp. 100 jaar later (ca. 1300 AD) waren het er al 6.000. In de twee eeuwen daarna bleef het inwoneraantal gestaag groeien en al snel was de Grote kerk te klein. Daarom werd vervolgens de nieuwe kerk aan het Spui gebouwd.

In 1456 kwamen de Ridders van het Gouden Vlies (Chevaliers de la Toison Dr) naar Den Haag voor hun 9de bijeenkomst. Ze vergaderden in de Ridderzaal, maar kwamen ook bijeen in de Grote kerk. De wapenschilden van deze ridders hangen nog steeds aan de muur van de Grote Kerk.

De Grote Kerk zag er in 1456 niet zo uit als de kerk die we nu kennen.

In 1539 sloeg de bliksem in tijdens een, volgens de overlevering, "onghewoon" hevig onweer. De toren werd geraakt en vrijwel de gehele kerk ging in vlammen op. Het onweer was nog bezig toen de enorme klokken al luidend door de smeulende zoldering vielen.

De vlammen werden opgezweept en het vuur sloeg over naar de omringende huizen.

In 1542 was toren weer herbouwd. Hij leek op het origineel, maar was wel wat steviger van vorm. De spits was niet langer Gotisch, maar was ontworpen volgens de ideen van de Renaissance. De Spaanse Koning gaf toestemming voor twee loterijen op de lokatie waar ooit de stoere kerk had gestaan en nu alleen het "Schip" van de kerk nog vrij ongeschonden overeind stond, aan de voet van de nieuwe toren.

 

 

Tijdens twee loterijen werd geld ingezameld voor de herbouw van de kerk. Omstreeks 1562 begon men aan de herbouw van de kerk en toen heeft zij de vorm gekregen die zij nog steeds heeft.

In 1702 sloeg de bliksem wederom in, in de toren. Weer brak er brand uit. Dit maal was er een jonge Hagenaar die geen moment aarzelde en -in zijn nachtkledij- naar boven rende. Alle trappen op ! Hij wist het vuur te doven met zijn kleding. Hagenezen weten echter nog steeds te vertellen dat hij dat gedaan moet hebben met zijn "echte Haagse matje" (lange haar).

Op de toren van de Grote kerk werd in 1861 een nieuwe spits gezet die gemaakt was van gietijzer. Die spits bleek echter veel te zwaar te zijn voor de oude toren. Deze begon te scheuren en in 1957 heeft men vervolgens de oorspronkelijke spits maar weer teruggezet.

Op de tekening uit 1764, hierboven, is de oude spits nog te zien. Voor de kerk staan gebouwen die vrijwel allemaal zijn verdwenen. Alleen het stadhuis is er nog. Opvallend is het Gotische gebouw in het midden. Dat was de St. Nicolaaskapel. In de 17e eeuw, toen de Katholieken waren verdreven werd dat de Vleeschhal. De Hal- en Grote Halstraat zijn daar naar genoemd.

In 1999 is de toren van de Grote Kerk geheel gerestaureerd. De kerk en haar toren staan er nu weer prima bij.

De Grote kerk wordt thans vooral gebruikt voor bijeenkomsten en beurzen.

In mei 2001 is Prins Constantijn er getrouwd met zijn verloofde Laurentien.

De Oranjes kozen vaker voor de Grote kerk om (er) te trouwen. Juliana trouwde er met Bernhard en Wilhelmina met Hendrik. Bovendien zijn er sinds 1622 regelmatig jonge oranjes gedoopt.

De zoon van Frederik Hendrik, Willem II, in 1622 en later (1651) diens zoon Willem III waren de eersten. Willem Alexander (1967) en zijn dochter prinses Amalia (12-06-2004) zijn eveneens in deze prachtige kerk gedoopt.

Er waren in de loop der eeuwen diverse gebouwen tegen de Grote kerk aangebouwd. Veel van deze gebouwtjes zijn in de eerste helft van de 20e eeuw weer afgebroken, maar aan de centrumzijde zijn er nog enkele blijven staan.

Ook het oude klooster dat vroeger vlakbij de kerk stond is verdwenen, nadat er na de oorlog tegen Spanje al een vleeshal van gemaakt was. Katholicisme was op z'n zachtst gezegd minder populair in de Republiek. Het klooster aan het Lange Voorhout werd bijvoorbeeld een Kanongieterij.

Terwijl Nederlandse Katholieken in de 17e eeuw hun diensten in kleine schuilkerken moesten houden kregen de Spanjaarden zelf vrij snel na de 80-jarige oorlog toestemming om een 'ambassade' met kerk in Den Haag te openen.

In n van de bijgebouwtjes van de Grote Kerk (dat geen onderdeel uitmaakt van de eigenlijke kerk) bevindt zich sinds 1998 een gezellig eetcaf : Zebedes

Zebedes is gevestigd in de oude consistorie en is begin 20e eeuw gebouwd. Het is een uitbreiding gemaakt onder leiding van Jos Cuypers welke is begonnen in 1912. Het is rond de jaren ’50 verbouwd, dakkapellen en deur en raamopeningen zijn toen verwijderd/gewijzigd.

Wie een bezoek brengt aan Den Haag doet er goed aan te informeren of de kerk die dag van binnen te bezichtigen is. In de zomer is hij op bepaalde dagen open voor het publiek. De kerk is schitterend.

Hoewel er tijdens de 16e eeuwse beeldenstormen veel verdwenen is, vindt men binnen wel enkele praalgraven. Het praalgraf van Jacob van Wassenaer-Obdam is daarvan de meest opvallende.

Hij was vlootvoogd tijdens de tweede Engelse (zee)oorlog. Op 13 juni 1665 sprong het admiraalschip De Eendracht in de lucht. Het lichaam van de Jacob van Wassenaer-Obdam is nooit meer gevonden. Zijn graf is leeg.

Een andere bijzonder mooi praalgraf is van Philippe, landgraaf van Hessen, vorst van Helfelt. Hij stichtte het buiten Hessenhof, vlak buiten Den Haag en liet er een paleis bouwen. Hessenhof werd in de 19e eeuw Buitenrust genoemd. Anna Paulowna woonde er  toen in het paleis. In de 20e eeuw heeft het bijzondere gebouw plaats moeten maken voor het Vredespaleis


De oude Klokken
In de Grote Kerk hangen nog drie klokken die vr 1600 gegoten zijn, De Jhesus uit 1541, De Salvator uit 1547 en de Jacob uit 1570. De luidklok uit 1543 met de naam Maria is in 1575 'gesneuveld' in de Delftse Geschutgieterij. Omgesmolten tot Kanon of ander wapentuig.

In 1647 werd de Wegewaert naar boven gehezen. Deze hangt nog steeds in de toren.

In de tweede wereld oorlog lieten de Duitsers de klokken naar beneden komen, ze zouden worden omgesmolten, net als de Maria eeuwen daarvoor.

De Wegewaert werd te klein bevonden en bleef boven. De Jhesus paste echter niet door de deur en is (verscholen) in de kerk blijven staan. De Jacob werd met een Aak vanuit Den Haag naar Duitsland vervoerd, maar het schip zonk en de Jacob zonk met haar mee naar de bodem. De Jacob is na de oorlog weer uit het water gehaald en terug gegaan naar Den Haag. De Salvator bereikte Duitsland wel, maar is niet omgesmolten, die klok werd eind 1945 nog geheel in tact in Hamburg terug gevonden. Ook die klok ging terug naar Den Haag.

De Jhesus was achtergebleven en werd begin mei 1945, midden in de nacht, stiekum weer omhoog gehezen. Een hele klus want de klok weegt 6500kg !!

Op 5 mei werd de Jhesus met de achtergebleven Wegewaert geluid ! Een bijzondere verrassing voor de bewoners van de stad die dachten dat alle klokken verdwenen waren. Eind 1946 waren de Jacob en de Salvator weer terug in de stad.

Op kerstavond 2002 kwam de Wegewaert weer in het nieuws. Die avond brak tijdens het luiden de klepel uit de klok.
De klok waaruit de klepel viel, de Wegewaert, weegt drieduizend kilo en werd in 1647 gegoten door de Haagse geschuts- en klokkengieter Coenraed Wegewaert.

Het is niet voor het eerst dat een klok in de Haagse Toren tijdens het luiden een klepel verliest. Op 4 mei 1987, tijdens de Dodenherdenking, viel uit de Jhesus, de grootste klok, de complete klepel die daarmee een flink gat sloeg in de onderliggende zoldervloer. Omdat er onder de houten vloer een betonnen laag zit, ging de klepel er niet dwars doorheen. (bron Haagsche Courant)

Vanaf 23 november 2011 zijn diverse luid-klokken in de toren vrijwel dagelijks te horen bij het begin en het einde van de (werk) dag (9 uur en 18.00 uur).

Zaterdag gebeurt dat om 18.00 uur. Ook de klokken van het oude Haagse Raadhuis zijn vanaf 23 november 2011 weer vrijwel dagelijks te horen.

Op Nieuwjaarsdag (direct na middernacht) zullen alle luidklokken 5 minuten lang te horen zijn.


Waterpomp

Bij de Grote kerk vindt men een waterpomp. Eigenlijk is alleen het bovenste gedeelte oud. Het is afkomstig van een schitterende waterpomp die op de Grote Markt stond. Andere waterpompen vindt men op het Lange Voorhout, op het Binnenhof en in het Hofje van Nieuwkoop en het Hofje van Wouw).

De bestrating rond de Grote Kerk is in 2005 vernieuwd. Een echte opknapbeurt. Het is heel mooi geworden.

anno 1650 Anno 1650
West Singelgracht Gulden vlies
  •