Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

Gastenboek

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Oude Stad Uitgaan in Den Haag Links

Het Regeringscentrum

Ridderzaal

Architect(en) : Gerard van Leyden (vermoedelijk)
In opdracht van : Graaf-Koning Willem II, of Graaf Floris V
Voltooid onder : Graaf Floris V
Bouwperiode : Na 1250, voor 1299
Stijl : Gotiek

Rijksmonument

 

Wapen van Holland

hofsingxx.jpg (53680 bytes)


Circa 1650

06s016x.jpg (106484 bytes)

 "Denckt aen het hoogh gebouw van balcken ver gebrocht,
Dat geen vervuyl en kent noch Spinnewebs gedrocht.
Denckt aen het trotsch gewelf van Hollands oude Heeren,
Daer duysend Menschen daegs en duysend in verkeeren,
Daer dack en muren toe gekropt sijn met de pracht
Van Spaensche vendelen by Willem t'huysgebracht,
Bij Maurits menighmael, by Frederick om 't beste...."


Constantijn Huygens, 17e eeuw

 

Hoewel de Ridderzaal, die vroeger de 'Grote' of 'Nieuwe Zaal' genoemd werd (de oude Zaal bevindt zich achter de Ridderzaal) er oud uit ziet, heeft hij er eeuwenlang anders bijgestaan. In de 19e eeuw heeft men allerlei gebouwtjes die er in de loop der eeuwen bijgebouwd waren verwijderd en de middeleeuwse gevel voor een groot gedeelte gereconstrueerd.

De Ridderzaal, de (dwars) daarachter gebouwde oude- of Rolzaal en de vierkante "De Lairessevleugel" daar weer achter, vormden samen het Grafelijke paleis. Over de geschiedenis van het gebouw bestaan verschillende theorieŽn. Zeker is dat Floris IV op 16 november 1229 een hoeve kocht die bij een duinmeer lag. Deze hoeve was rond 1204 erg beschadigd tijdens de Loonse oorlog. Vermoed wordt dat deze hoeve gestaan heeft op de lokatie van het latere Binnenhof.

De Graven van Holland bezaten al een Jachthuis bij de Hofvijver in 1097. Het was een groot gebouw van steen dat 600 jaar is blijven (be)staan. Het stond ter hoogte van de Plaats aan de Haagse Beek (de Haragha). Het was omgeven door wallen en grachtjes. Hoewel de woning van de Graven stevig genoeg was om tot het einde van de 17e eeuw te blijven staan hebben de Graven toch gekozen voor een nieuwe woning.

Zijn zoon (Roomskoning Willem II) en kleinzoon (Floris V) hebben de hoeve vervangen door een indrukwekkend paleis van steen (zie Geschiedenis).

Ridderzaal, Middenpoort en Haagtoren

Ridderzaal in 1745

 

Het bovenste gedeelte van het gebouw en de twee (36 meter hoge) ronde torens zijn de oudste onderdelen van de huidige Ridderzaal. Het portaal en de twee torenspitsen dateren uit de 19e eeuw (circa 1880).

Ik schat in dat de oorspronkelijke situatie te vergelijken is geweest met de situatie in Gent (Vlaanderen). Hieronder een foto die ik in december 2008 gemaakt heb van het Kasteel van Gent ("Gravensteen" gebouwd tussen circa 800 en 1180 AD)

Gent

De Ridderzaal was een indrukwekkend gebouw van steen. Het werd omgeven door muren en torens en was gelegen in een dubbele grachtengordel, waarbij in het midden van de 14e eeuw enkele grachten werden samengevoegd tot de Hofvijver. In de eeuwen die volgden werden   de muren en poorten voor een grootdeel gesloopt en vervangen door andere (regerings)gebouwen en brede straten voor het verkeer.

Alleen de Oude Zaal en de Grote Zaal (Ridderzaal), de Haagtoren en een 15e eeuwse verdedigingstoren (het torentje van de Eerste Minister) en een oude poort (Gevangenpoort) bleven bewaard.

De beroemde fontein, met het beeld van Willem II, is in 1885 geschonken door Jhr. Victor de Stuers en 86 (!) andere inwoners van Den Haag als dank voor de restauratie van de Ridderzaal.

De tekst op de fontein luidt :
Ter nagedachtenis aan den Graaf van Holland, Koning Willem II, den begunstiger der Stedelijke wijsheden, den beschermer der Kunst, den stichter der kastelen van 's Gravenhage en Haarlem.

Volgens sommige bronnen was het Willem II die de "eerste steen" van de Dom te Keulen heeft gelegd.

Vůůr de verbouwing van 1860 zijn er plannen geweest om het hele complex af te breken.  Een tekening uit 19e eeuw laat een enorm Neo-Classicistisch gebouw zien, gelegen aan de Hofvijver. Hagelwit en lijkend op de Amerikaanse regeringsgebouwen. Over de Hofvijver was in de plannen een witte brug bedacht en het eiland was naar het midden verplaatst. De brug zou over het eiland heenlopen. Eerlijk is eerlijk, de tekening is indrukwekkend. Deze plannen waren echter te duur voor Nederland en niet uitvoerbaar. De 2 kamer heeft (met 1 stem meerderheid) halverwege de 19e eeuw besloten om de Ridderzaal en de daarachter gelegen gebouwen niet te slopen, maar te behouden. Gelukkig maar.

Het was niet voor het eerst dat men de Ridderzaal wilde afbreken, want ook in de 17e eeuw waren er al plannen voor sloop van het gebouw. Stadhouder Prins Maurits wilde er een Paleis in Italiaanse Stijl voor in de plaats hebben. De financiŽle middelen ontbraken daar toen echter voor en dus nam Maurits genoegen met een uitbreiding van het oude Stadhouderlijke kwartier met een naar hem genoemde toren.

De Stadhouders, vanouds vertegenwoordigers van de Graaf van Holland, later van de koning van Spanje, hadden hun hoofdzetel in de gebouwen in de hoek van de Hofvijver en het Buitenhof. Die situatie bleef ongewijzigd toen de Staten van Holland de Spaanse Koning afzwoeren als landsheer (1581).

In tegenstelling tot hun nieuwe machtspositie bleven de Staten van Holland zelf vooralsnog gehuisvest in een vrij bescheiden gebouw aan de hofvijver. Pas in het eerste stadhouderloze tijdperk (na de dood van Willem II in 1650) zou de nieuwe Statenzaal in gebruik genomen worden.

Ten tijde van Stadhouder Prins Frederik Hendrik was het Binnenhof nog echt een Stadhouderlijk hof. Hoewel Frederik Hendrik eigenlijk slechts gebruiker van een 'dienstwoning' was, ondernam hij diverse initiatieven ter verbetering van de gebouwen en de omgeving. Hij was hierbij vooral beÔnvloed door het Parijs van Hendrik IV. Op het Binnenhof zelf waren diverse andere regeringslichamen gehuisvest, zoals de Staten van Holland, het Hof van Holland, de Rekenkamer en de Staten-Generaal.

Tot ongeveer 1630 lag het Binnenhof nadrukkelijk gericht op het westen, in de richting van het Buitenhof en het dorp Den Haag. De enige echte toegang tot het Binnenhof lag dan ook aan de west-kant. Aan de Oostzijde lagen een oude moestuin en een boomgaard.


Anno 1860

Het Stadhouderlijke kwartier bestond uit een vleugel die in de plaats was gekomen van de muur die Buitenhof en Binnenhof van elkaar scheidde. Prins Maurits had de Stadhouderstoren daar tegenaan laten bouwen. Bij het stadhouderlijk paleis hoorden ook enkele oudere gebouwen langs de hofvijver (tussen de Stadhouderstoren en hofkapel) .

De Ridderzaal zelf was na het tijdperk van de Graven niet meer in gebruik als paleis. Het is daarna gebruikt als stal, als kazerne en zelfs een tijdlang als loterij-hal. In 1994 en '95 heeft de Eerste Kamer in de Ridderzaal vergaderd, omdat op dat moment de vergaderruimte van diezelfde Eerste Kamer gerestaureerd werd.

De Ridderzaal wordt nu alleen nog maar gebruikt voor bijzondere bijeenkomsten, zoals de opening van de Staten-Generaal. Ook is er regelmatig een rondleiding.

In 2006 is de Ridderzaal verbouwd. De zaal is prachtig geworden.

De Haagse Stadspartij (raadslid : Joris Wijsmuller) heeft op 2 november 2006 tijdens een raadsvergadering een motie ingediend om te onderzoeken of het Binnenhof op de lijst te krijgen is.

Naast het Binnenhof gaat het dan ook om de Hofvijver, de Gevangenpoort en het Mauritshuis. De motie werd door de gehele gemeenteraad aangenomen.


Voor rondleidingen in de diverse wijken van Den Haag en op en rond het Binnenhof kunt u contact opnemen met mij, Chris Schram (maker van deze website). Telefoonnummer 06 1985 32 80
( schra186@planet.nl  ).


Voor rondleidingen in de gebouwen rond het Binnenhof kunt u terecht bij ProDemos.

Het adres van  ProDemos is Hofweg 1 (2511 AA, Den Haag) en telefoonnummer 070 757 02 00.
De openingstijden zijn van maandag t/m zaterdag vanaf 09.30 uur tot 17.00 uur.

Op feestdagen is het Bezoekerscentrum gesloten.
Zie de website www.prodemos.nl/bezoek-den-haag voor het actuele aanbod van rondleidingen.



 

In de Ridderzaal hingen sinds de onafhankelijkheidsstrijd tegen de Spaanse overheersing (17e eeuw) de vlaggen van verslagen vijanden. Dat waren Spaanse, maar ook Engelse en Franse vlaggen. Men had ze als trofeeŽn aan het plafond en de muren bevestigd.

In 1709 werd de Ridderzaal onder andere gebruikt als Loterij-hal (Generaliteits loterijen, voorloper van de staatsloterij). Op de onderstaande tekening (1760) is een trekking te zien in die loterij.

De vlaggen hangen nog aan het plafond, maar net als de Republiek zelf zijn ze grotendeels vergaan. Hoe zullen de mensen uit die tijd daar naar gekeken hebben ? Dat was echt vergane glorie.

35 jaar later zou de Republiek ten onder gaan. De Fransen kwamen en de vlaggen, ooit herinningen aan een glorieus verleden verdwenen voorgoed..