Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

De Pagina's over de geschiedenis en historie van Den Haag

English Deutsch

De Index Nieuw op deze site Stadswandelingen Oude Stad Uitgaan in Den Haag Links
Venestraat 29

Art Nouveau Wandeling


Van der Heimstraat

Kettingstraat

Laan van Meerdervoort

Bouwstijlen in Den Haag
Art Nouveau
Jugendstil

Architecten / Foto's
Apotheek Korte Poten

De Jugendstil / Art Nouveau stroming ontstond toen de periode van het Eclecticisme afliep en de Neo-stijlen opkwamen (circa 1893). Het was een reactie op het impressionisme.

In feite is de Engelse stroming van de Prerafaëlisten (of "Prerafaëlieten") de voorloper van de Art Nouveau. "The Pre-Rafaelite Brotherhood" is ontstaan in Londen - 1848, toen 7 kunstenaars zich keerden tegen het werk van de middeleeuwse schilder Rafaël en allen die na hem kwamen.

Rafaël was een schilder die leefde van 1483 tot 1520. De Prerafaëlisten wilden terug naar de kunststromingen die vóór zijn tijd hadden bestaan, dwz de kunst van vóór 1500 ! Eigenlijk was dit dus een stroming die zich afzette tegen de moderne tijd. Zij wilden terug naar een tijd waarin de kunstenaar en handwerksman nog één en dezelfde persoon waren.

In de jaren na 1860 kwam het "Japanisme" op in Europa. Kunst uit Japan was zichtbaar op (Wereld)tentoonstellingen en het werk van Europese kunstenaars die de Prerafaëlisme stroming volgden werd er steeds meer door beïnvloed. Zo ontstond langzaam een stroming die we Art Nouveau zijn gaan noemen.

Art Nouveau is, anders dan soms gedacht wordt, niet helemaal hetzelfde als Jugendstil.

Jugendstil komt van het Duitse blad "Die Jugend" en de Franse benaming Art Nouveau komt van een gelijknamige kunstgalerie in Parijs. In Engeland spreekt men wel óver de Liberty Style, de Spaanse aanduiding is Modernismo (niet te verwarren met Modernisme) en in Oostenrijk wordt de bouwstijl ook wel Secession (of Secession) genoemd.

Behalve een verschil in naam is er ook een verschil tussen bijvoorbeeld
Art Nouveau, Jugendstil en Secession
(etc.) ! De stijlen verschillen ook van stad tot stad!

Het verschil tussen de Frans-Belgische Art Nouveau en de Duits-Oostenrijkse Jugendstil is bijvoorbeeld de vloeiender, ijlere lijnen van de Art Nouveau tegenover de strengere, hoekiger Jugendstil. Ook de (Wiener) Secession is strakker en meer geometrisch dan Art Nouveau. Prachtige Art Nouveau panden stonden in Bezuidenhout, de meeste daarvan zijn verwoest tijdens het bombardement van maart 1945.

In Den Haag zijn nog wel enkele fraaie voorbeelden te zien van op de Weense Secession georienteerde panden. Dit is zo niet verwonderlijk, want één van de belangrijke Haagse architecten uit het "fin du siècle" tijdperk, De Wolf, studeerde tussen 1897 en 1899 in Wenen aan de Akademie der Bildende Kunste. Andere Haagse architecten die zich bezig hielden met deze bouwstijl waren Bosboom, Mutters en Lorrie.

'Secession' is een feite een nuchtere vorm van jugendstil. 'Secession' wordt in het Nederlands heel soms 'secessie' genoemd. Het  betekent in feite 'afscheiding'. In dit geval 'het zich los maken van' de gevestigde orde van de kunst. Gebouwen in deze stijl zijn vooral in de binnenstad van Den Haag terug te vinden.

Meer over Secession vindt u in het hoofdstuk over Architect De Wolf

In Nederland kent de Art Nouveau uiteenlopende verschijningsvormen. De geometrisch georiënteerde constructief-rationele stroming vindt men o.a. in Amsterdam (Berlage), terwijl het sierlijke en artistieke-pragmatisme meer in Den Haag voorkomt.

In Den Haag vindt men echter ook enkele voorbeelden van de Secession en zijn er talrijke voorbeelden van overgangs- architectuur : Gebouwen in een mix van Eclecticisme en Neo-stijlen met bijzondere Art Nouveau toevoegingen. In het Valkenboskwartier, Duinoord en het Geuzen- en Statenkwartier, maar ook in Bezuidenhout vindt u daar heel veel voorbeelden van.

 

Laan van Meerdervoort

Kenmerken zijn (vooral) :

  • A-symmetrische ornamenten;
  • Het werken met vloeiende lijnen;
  • De contrastwerking tussen licht en donker;
  • Veel motieven uit de planten- en dierenwereld
  • hoektorens, topgevels, dakkapellen, balkons
    en loggia's (inpandige balkons)
  • Grote kozijnen, vaak omgeven door natuursteen
  • Tegeltableaus, smeed- en houtsnijwerk in Jugendstil-ornamenten
  • Gevels in verblendsteen

Vooral in Duinoord en het Statenkwartier (tussen Centrum en Scheveningen) vindt men veel gebouwen met 'Art Nouveau' kenmerken. Aan de Laan van Meerdervoort, de Suezkade en in de omgeving van de Statenlaan staan enkele schitterende monumentale voorbeelden. Beroemd is de Brievenbus van Smidswater 26, het voormalige woonhuis van Lorrie, zelf architect/bouwmeester. Een foto van deze brievenbus vindt u hieronder.

e-mail

Haagse Jugendstil / Art Nouveau Haagse Jugendstil / Art Nouveau

Hoewel er enkele bijzondere Haagse  Art Nouveau gebouwen zijn verdwenen, is er gelukkig heel veel bewaard gebleven in Den Haag! Soms heel uitbundig, en soms heel sober, zoals langs de Schenkkade. Bij een woonhuis aan de Piet Heinstraat is in 2014 een muurtekening schitterend gerenoveerd (foto hier schuin linksboven.

Van alle door mij beschreven bouwstijlen trekt deze pagina over Jugendstil de meeste bezoekers, gevolgd door (het in Den Haag ook ruim vertegenwoordigde) Classicisme (Mauritshuis, Noyelles huis, St. Sebastiaansdoelen).

Klik hierboven op "Bekende Architecten" voor Haagse gebouwen van De Wolf, Mutters, Bosboom, ed. en op "Andere Voorbeelden" voor nog meer foto's van de Haagse Jugendstil.

Dagelijkse Groenmarkt
Buys Ballotstraat
Landbouw
  • Verdwenen Art Nouveau (Den Haag) [binnenkort]
  • "De Landbouw"
Gebouw "De Herfst"
Classicisme Nieuwe Stad Mooie Stad Verdwenen Stad Groene Stad Grachten
eXTReMe Tracker